Sáng ngày 1 tháng 6, hơn 151.000 thí sinh tại TP.HCM đã bước vào kỳ thi tuyển sinh lớp 10 công lập năm học 2026-2027. Điều gây bất ngờ cho nhiều người là ngữ liệu chính trong đề thi Ngữ văn lại được trích từ tác phẩm "Chú robot tưởng mình là người" của GS-TS Lê Anh Vinh – một giáo sư toán học từng được vinh danh là giáo sư trẻ nhất Việt Nam vào năm 2020.
Đề thi Văn gây xôn xao với chủ đề cảm xúc
Đề thi Ngữ văn vào lớp 10 công lập TP.HCM năm 2026 mang chủ đề "Những sắc màu cảm xúc". Phần đọc hiểu và nghị luận văn học sử dụng ngữ liệu trích từ "Chú robot tưởng mình là người". Đoạn trích kể về Biết Điều, một robot bắt đầu có cảm xúc, biết băn khoăn về ký ức, bản ngã và ý nghĩa của việc trở thành con người. Qua cuộc trò chuyện với một người ông lớn tuổi, nhân vật đặt ra những câu hỏi sâu sắc về cảm xúc, trí nhớ và điều làm nên bản sắc của mỗi cá thể.
Đề thi yêu cầu thí sinh trình bày suy nghĩ trước câu hỏi của tác giả: "Khi máy móc ngày càng giống con người, thì con người có đang dần sống như máy móc không?" Đây là một câu hỏi mang tính triết học sâu sắc, phù hợp với tư duy của một giáo sư toán học có am hiểu về công nghệ và nhân văn.
Chân dung GS-TS Lê Anh Vinh
GS Lê Anh Vinh sinh năm 1983, từng là cựu học sinh chuyên toán Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội). Năm 2001, khi đang học lớp 12, ông giành Huy chương Bạc Olympic Toán quốc tế (IMO) và Huy chương Vàng Toán châu Á - Thái Bình Dương. Thành tích xuất sắc này giúp ông được tuyển thẳng vào khoa Toán – Cơ – Tin học, Đại học Khoa học Tự nhiên.
Năm 2003, ông nhận được học bổng toàn phần của Chính phủ Australia để du học ngành Công nghệ thông tin tại Đại học New South Wales. Sau 3 năm học tập, ông tốt nghiệp với danh hiệu cử nhân 2 chuyên ngành Toán và Công nghệ thông tin với số điểm gần như tuyệt đối.
Năm 2010, GS Vinh nhận bằng Tiến sĩ của Đại học Harvard (Mỹ) khi mới 27 tuổi, trở thành một trong những người Việt Nam trẻ nhất nhận bằng Tiến sĩ tại ngôi trường danh giá này. Trước đó, ông từng nhận được học bổng toàn phần từ nhiều trường đại học danh tiếng như MIT, Stanford, Yale, Harvard, Cambridge, Oxford và quyết định chọn Harvard.
Sự nghiệp và cống hiến
Một năm sau khi nhận bằng Tiến sĩ, GS Lê Anh Vinh từ chối nhiều cơ hội việc làm hấp dẫn tại Mỹ và trở về Việt Nam, làm việc tại Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội). Đây là quyết định thể hiện lòng yêu nước và mong muốn đóng góp cho nền giáo dục quê hương.
Năm 2013, ông trở thành người trẻ nhất Việt Nam được công nhận chức danh Phó giáo sư khi mới tròn 30 tuổi. Năm 2017, ông đảm nhận vai trò "thuyền trưởng" đoàn Olympic Toán Quốc tế (IMO) Việt Nam. Đáng chú ý, năm đó đoàn Việt Nam xuất sắc đứng thứ 3/112 nước tham dự – thành tích cao nhất trong lịch sử 41 lần tham gia Olympic Toán quốc tế.
Cũng trong năm 2017, ông được bổ nhiệm chức vụ Phó Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam. Từ ngày 1 tháng 11 năm 2020, ông được Bộ Giáo dục và Đào tạo giao phụ trách Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam với vai trò Viện trưởng. Năm 2020, Hội đồng Giáo sư Nhà nước công bố danh sách 39 ứng viên giáo sư, trong đó Lê Anh Vinh là giáo sư trẻ tuổi nhất, ở tuổi 37, trở thành giáo sư toán học trẻ nhất Việt Nam thời điểm đó.
Tâm huyết với giáo dục trẻ em
Bên cạnh công tác nghiên cứu và quản lý giáo dục, GS Lê Anh Vinh dành nhiều tâm huyết cho các dự án giáo dục dành cho trẻ em. Ông viết nhiều đầu sách thiếu nhi liên quan tới toán học, với mong muốn giúp trẻ em yêu thích bộ môn này. Tác phẩm "Chú robot tưởng mình là người" được ông viết khi con gái út mới 8 tháng tuổi và hoàn thành bản thảo khi cô bé 14 tháng tuổi. Hiện ông đang viết tiếp phần hai của tác phẩm. Cuốn sách được xuất bản bởi Nhà xuất bản Kim Đồng.
Trước khi xuất hiện trong đề thi Ngữ văn TP.HCM, tác phẩm đã được Hội đồng giám khảo Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần thứ 7 - 2026 trao Giải Khát vọng Dế Mèn.
