Suốt hai năm, Travis Beals, Giám đốc cấp cao của Paradigms of Intelligence thuộc nhóm nghiên cứu AI biên giới của Google, đã phản đối ý tưởng đặt trung tâm dữ liệu trong không gian và vận hành bằng năng lượng mặt trời. Nhưng sau nhiều tính toán, ông và đội ngũ nhận thấy tiềm năng và quyết định thử nghiệm ngoài vũ trụ. Điều này dẫn đến Dự án Suncatcher, một dự án moonshot hợp tác với Planet Labs, nhằm thực hiện tính toán AI trên quỹ đạo Trái Đất.
Bước tiến vào không trung
Năm 2027, vệ tinh đầu tiên trang bị Tensor Processing Units (TPU) sẽ được phóng lên để kiểm tra khả năng sống sót trong môi trường vũ trụ khắc nghiệt. Các ông lớn công nghệ, startup và cơ quan chính phủ Mỹ, châu Á đều hướng tầm mắt lên trời. Cơn sốt AI va chạm với hạn chế lưới điện và phản đối xây dựng cơ sở hạ tầng tại khu dân cư.
Cạnh tranh Mỹ-Trung
Hong Shangguan, nhà đầu tư kỳ cựu, nhận định: "Đây là mặt trận mới trong cạnh tranh Mỹ-Trung, hội tụ hàng không vũ trụ, AI và bán dẫn. Công nghệ còn sơ khai, đòi hỏi vốn lớn, nhưng Trung Quốc phải đảm bảo vị thế chiến lược." Cựu phó chỉ huy Bộ Tư lệnh Không gian Hoa Kỳ John E. Shaw cho biết: "Khi hạ tầng không gian trở nên giá trị, bảo vệ năng lực không gian là tất yếu chiến lược."
Cách tiếp cận khác nhau: Mỹ gặp vấn đề năng lượng (trung tâm dữ liệu tiêu thụ 29,2GW, 6% lưới điện), đưa hạ tầng lên không gian để xoa dịu dư luận. Trung Quốc tập trung xử lý dữ liệu trong không gian vì khó truyền về Trái Đất. Tháng trước, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc thành lập Ủy ban Tính toán Không gian, thưởng 10 triệu nhân dân tệ mỗi dự án R&D. Năm 2025, ADA Space và Phòng thí nghiệm Chiết Giang phóng 12 vệ tinh tính toán AI đầu tiên. StarCloud (Nvidia hỗ trợ) gửi GPU H100 lên quỹ đạo tháng 11/2025, đào tạo LLM đầu tiên trong không gian.
Bài toán kinh tế
Ali Javaheri (PitchBook) cho rằng trung tâm dữ liệu quỹ đạo quy mô lớn có thể là chiêu trò marketing. Rào cản lớn nhất là chi phí phóng: năm 1981 rất đắt, đến 2022 SpaceX giảm còn 1.500 USD/kg, dự báo 33 USD vào 2040. SpaceX sở hữu tên lửa, AI và chip, có thể ưu tiên hạ tầng riêng, buộc đối thủ như Rocket Lab tăng tốc. Robbie Schingler (Planet Labs) nói: "Ngưỡng tối thiểu là 300 USD/kg để có lợi thế kinh tế, còn cách 10 năm."
Chuỗi cung ứng đã bắt đầu: Foxconn, Quanta, Wistron thấy cơ hội mới. Phison Electronics phát triển thiết bị lưu trữ cấp vũ trụ 10 năm, CEO P.S. Pua nhấn mạnh thử thách tự phục hồi. Asia Vital Components hợp tác tản nhiệt không gian. Ramon.Space hợp tác với Ingrasys (Foxconn) xây trung tâm dữ liệu quỹ đạo trong 2-3 năm tới.
Nơi trú ẩn cuối cùng
An ninh quốc gia và xung đột địa chính trị thúc đẩy không gian thành nơi sao lưu dữ liệu. Steve Eisele (Lonestar Data Holdings) cho biết: "Có bản sao trong không gian mà không ai chạm tới là quan trọng cho sự tồn vong quốc gia." Travis Beals thừa nhận cảnh quan không gian phức tạp, nhưng Robbie Schingler hy vọng: "Ngay trong Chiến tranh Lạnh, Apollo và Soyuz vẫn kết nối. Không gian có thể là con đường hợp tác."
