Thực trạng ứng dụng AI trong giáo dục đại học
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những chuyển biến sâu sắc trong giáo dục đại học, góp phần đổi mới hoạt động giảng dạy, học tập và đánh giá. Tuy nhiên, tại nhiều trường đại học, việc ứng dụng AI vẫn thiếu định hướng và chưa được triển khai bài bản. Điều này đòi hỏi cần có các quy định, quy chuẩn để việc này thật sự đạt hiệu quả.
Trong giảng dạy, AI hỗ trợ thiết kế học liệu, xây dựng câu hỏi, phản hồi tự động và chấm điểm, giúp giảm tải hành chính và nâng cao hiệu quả sư phạm; đồng thời cung cấp dữ liệu để cải tiến chương trình và theo dõi tiến độ học tập. Trong học tập, AI mang đến trải nghiệm cá nhân hóa thông qua trợ lý học tập ảo, hệ thống gợi ý tài liệu, công cụ luyện viết và tự kiểm tra, nhờ đó sinh viên nâng cao khả năng tự học, chủ động và tương tác tốt hơn. AI cũng góp phần hình thành môi trường giáo dục thông minh, hỗ trợ quản lý đào tạo, phát hiện gian lận và bảo đảm đánh giá công bằng, tạo nền tảng cho cải tiến nội dung và phương pháp dạy học.
Với việc triển khai ngày càng rộng rãi trong giáo dục đại học, tích hợp AI vào giảng dạy và học tập không chỉ là lựa chọn công nghệ mà là yêu cầu chiến lược trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Tuy nhiên, hiệu quả ứng dụng AI tại trường bị ảnh hưởng bởi nhận thức còn hạn chế khi cả người dạy và người học phần lớn mới chỉ dừng ở mức “biết công cụ”, chưa đạt đến mức “sử dụng có trách nhiệm” theo chuẩn năng lực AI. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt năng lực tích hợp công nghệ vào giảng dạy, thiếu chính sách và cơ chế hỗ trợ hệ thống phản ánh khoảng trống về năng lực số.
Khảo sát về mức độ sử dụng AI
Khảo sát của tác giả Phạm Thị Chiêm (Trường Đại học Công nghệ Đông Á) cho thấy, có 95% số sinh viên và 89% giảng viên từng sử dụng ChatGPT. Sinh viên dùng AI chủ yếu để tra cứu và viết bài, trong khi giảng viên tập trung vào soạn giảng và thiết kế câu hỏi. Tuy nhiên, chỉ 12,5% số giảng viên và 28,6% sinh viên hiểu rõ về AI; 50% giảng viên cho rằng thiếu các hướng dẫn chính thức, trong khi 60% sinh viên lo ngại về độ tin cậy công cụ; có 52% sinh viên và 42% giảng viên được khảo sát lo ngại đạo đức học thuật khi sử dụng AI.
Kết quả khảo sát cho thấy, các rào cản chính trong ứng dụng AI bao gồm: thiếu hướng dẫn, lo ngại đạo đức, hạn chế kỹ năng công nghệ-sư phạm cùng chênh lệch nhận thức và tần suất sử dụng giữa hai nhóm đối tượng.
Giải pháp từ chuyên gia và nhà trường
Theo các chuyên gia, ứng dụng AI trong giáo dục đại học cần được dẫn dắt bởi vai trò chủ động của nhà trường thông qua đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và ban hành chính sách phù hợp nhằm bảo đảm hiệu quả, minh bạch và đúng định hướng. Các trường đại học cần trang bị hệ thống cơ sở vật chất, kỹ thuật, công nghệ, phương tiện để bảo đảm việc ứng dụng một cách thuận tiện, nhanh chóng, hiệu quả, nhất là nguồn dữ liệu tri thức đáp ứng yêu cầu của quá trình giảng dạy và học tập.
Theo tác giả nghiên cứu Phạm Thị Chiêm, cần tăng cường truyền thông và hướng dẫn để sinh viên nhận thức đúng về vai trò, giới hạn và rủi ro của việc sử dụng AI trong học tập; trong khi người dạy cần được tổ chức tập huấn theo lĩnh vực chuyên môn, hướng dẫn tích hợp AI vào thiết kế bài giảng, đánh giá người học. Các nhà trường cần xây dựng và ban hành chính sách sử dụng AI một cách minh bạch, bao gồm các quy định về đạo đức, tiêu chí đánh giá và mức độ chấp nhận AI trong hoạt động giảng dạy, học tập…
Tiến sĩ Nguyễn Đăng Khoa (Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng, cơ quan quản lý nhà nước cần thể hiện rõ vai trò tạo ra một khung pháp lý cho sự phát triển ứng dụng AI trong lĩnh vực giáo dục. Trong đó, các quy định cần xác định mục tiêu, yêu cầu kỹ thuật và tiêu chuẩn chất lượng nhằm bảo đảm việc triển khai AI trong các cơ sở giáo dục sẽ được thực hiện một cách hiệu quả, an toàn và bền vững. Cần xây dựng chính sách tài trợ và học bổng nhằm khuyến khích giảng viên tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu về AI, từ đó nâng cao năng lực của đội ngũ giảng dạy; học bổng và hỗ trợ tài chính đối với sinh viên theo học các ngành học liên quan AI và công nghệ cao.
Chính sách của Bộ Giáo dục và Đào tạo
Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, đã xây dựng chiến lược sử dụng AI với mục tiêu tổng quát là ứng dụng AI một cách tổng thể và có hệ thống các hoạt động của ngành, hướng đến xây dựng một nền giáo dục số hiện đại, hiệu quả và bền vững. Ngày 30/6 vừa qua, Bộ ban hành Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT quy định ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp; lần đầu tiên, quy định về việc sử dụng AI trong đào tạo, nghiên cứu khoa học được ban hành.
Trong đó, việc phát triển năng lực số và năng lực AI trong cơ sở giáo dục đại học được thực hiện theo các quy định về khung năng lực số đối với người học, nhà giáo và các chuẩn năng lực, hướng dẫn có liên quan. Các cơ sở giáo dục đại học cần có quy định hoặc bộ quy tắc ứng xử về sử dụng AI trong hoạt động đào tạo, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu khoa học, quản trị và cung cấp dịch vụ phù hợp với điều kiện của cơ sở giáo dục. Cùng với đó, phải bảo đảm người học, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đáp ứng yêu cầu về năng lực số, năng lực trí tuệ nhân tạo và liêm chính học thuật trong môi trường số theo quy định.
