Từ ngày 15.6, Bộ Tư lệnh TP.HCM phối hợp các đơn vị chuyên môn khảo sát, thăm dò tại Công viên Lê Thị Riêng, nơi nghi có các rãnh mộ chôn cất liệt sĩ, đồng bào hy sinh trong chiến tranh.
Khảo sát tại Công viên Lê Thị Riêng
Sáng 15.6, Bộ Tư lệnh TP.HCM tổ chức phối hợp khảo sát, thăm dò tìm kiếm mộ liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng). Đây là bước tiếp theo sau quá trình thu thập, đối chiếu tư liệu lịch sử, ảnh tư liệu, không ảnh cũ, thông tin nhân chứng và khảo sát thực địa liên quan đến khu vực từng là nghĩa địa trước đây.
Theo kế hoạch, nhiệm vụ khảo sát, thăm dò bắt đầu từ 7 giờ 30 ngày 15 - 18.6. Lực lượng tham gia gồm các đơn vị thuộc Bộ Tư lệnh TP.HCM, lực lượng công binh, nhân viên bản đồ, các chuyên gia, nhân chứng, cùng các đơn vị chuyên môn thuộc Trường đại học Khoa học tự nhiên, Trường đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM, Viện thiết kế thuộc Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, Binh chủng Công binh.
Lực lượng Công binh thực hiện dò bom mìn trước bàn giao mặt bằng cho nhóm tìm kiếm.
Mục tiêu và phương pháp
Mục tiêu của đợt khảo sát là kiểm tra, thăm dò các vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ chôn cất, làm cơ sở khoa học trước khi tính đến các bước tiếp theo. Công tác này được tiến hành thận trọng, theo từng lớp việc, trong đó công binh sẽ kiểm tra, dò gỡ vật liệu nổ tại khu vực đã xác định, sau đó bàn giao cho lực lượng chuyên môn tiếp tục khảo sát bằng thiết bị địa vật lý.
Ba khu vực nghi vấn trong công viên
Báo cáo tại thực địa, thiếu tá Bùi Tấn Phát, Ban tác huấn Bộ Tư lệnh TP.HCM, cho biết Công viên Lê Thị Riêng có phía bắc giáp đường Cách Mạng Tháng 8, phía đông giáp đường Trường Sơn, phía tây giáp đường Bắc Hải và phía nam giáp đường Nguyễn Giản Thanh. Qua quá trình khảo sát, lực lượng chức năng xác định có 3 khu vực trọng điểm cần chú ý trong khuôn viên công viên.
Theo kế hoạch, khu vực 1, tức vị trí A trên sơ đồ, có tâm tham chiếu tọa độ 10.78462, 106.66466, diện tích khoảng 500 m². Khu vực 2, vị trí B, có tâm tham chiếu tọa độ 10.78399, 106.66458, diện tích khoảng 1.200 m². Khu vực 3, vị trí C, có tâm tham chiếu tọa độ 10.78433, 106.66443, diện tích khoảng 800 m².
Việc xác định các khu vực này dựa trên nhiều nguồn thông tin khác nhau, trong đó có ảnh tư liệu, không ảnh cũ, dấu vết địa hình, thông tin từ nhân chứng và phân tích của nhóm nghiên cứu hỗ trợ công tác tìm kiếm. Các vị trí được khoanh vùng không chỉ để tìm kiếm trực tiếp, mà còn nhằm kiểm tra những dấu hiệu bất thường dưới lòng đất, qua đó thu hẹp phạm vi nếu cần triển khai khai quật.
Ông Nguyễn Xuân Thắng, thành viên Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, người nhiều năm hỗ trợ các cơ quan chức năng trong công tác tìm kiếm liệt sĩ, cho biết việc tiếp cận khu vực Công viên Lê Thị Riêng là một hành trình dài. Theo ông, sau khi phát hiện, đối chiếu các bức ảnh tư liệu, nhóm nghiên cứu từng bước xác định được khu vực mai táng trong ảnh thuộc Công viên Lê Thị Riêng hiện nay.
Ông Thắng cho rằng khó khăn lớn nhất là các dấu mốc xưa gần như không còn. Nghĩa trang cũ đã giải tỏa, đường sá, địa hình thay đổi qua nhiều giai đoạn, khiến việc xác định vị trí cụ thể ngoài thực địa từng gặp rất nhiều trở ngại. Tuy nhiên, nhờ kỹ thuật đối chiếu không ảnh cũ và mới, các dấu mốc tưởng như đã mất dần được phục dựng tương đối rõ trên bản đồ hiện nay.
"Có thể khẳng định đến giờ này, khu vực ở đây là khu vực của rãnh mộ trong bức ảnh đó. Câu chuyện tiếp theo là dùng các phương tiện radar địa chất để thăm dò, xác định chính xác vị trí rãnh mộ trước khi khai quật", ông Thắng chia sẻ.
Theo ông Thắng, mong mỏi lớn nhất hiện nay là các cơ quan chức năng sớm làm rõ sự thật lịch sử, đưa các liệt sĩ và đồng bào còn nằm lại dưới lòng đất về nơi an nghỉ xứng đáng.
Quét radar, dựng dữ liệu 3D để khoanh vùng
Trong đợt khảo sát này, nhóm chuyên môn của Trường đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM sử dụng 2 phương pháp chính là radar xuyên đất và đo ảnh điện. PGS-TS Lê Văn Anh Cường, Trưởng bộ môn Vật lý địa cầu, Khoa Vật lý - Vật lý kỹ thuật, cho biết tổ khảo sát huy động 12 người cùng 3 thiết bị, gồm 2 máy radar xuyên đất và 1 máy đo ảnh điện.
Theo PGS-TS Lê Văn Anh Cường, radar xuyên đất hoạt động bằng cách phát sóng điện từ xuống lòng đất. Khi gặp dị vật hoặc khu vực có tính chất bất thường, sóng sẽ phản xạ trở lại và được thiết bị ghi nhận. Từ dữ liệu này, nhóm nghiên cứu phân tích các lát cắt để tìm ra những vị trí có dấu hiệu dị thường.
Tuy nhiên, ông Cường nhấn mạnh thiết bị không thể khẳng định ngay dị thường đó là hài cốt liệt sĩ. Một vị trí bất thường dưới lòng đất có thể là rãnh mộ, nhưng cũng có thể là hố sụt, đường ống, cáp ngầm hoặc các công trình cũ. Vì vậy, phương pháp địa vật lý chỉ giúp khoanh vùng nghi vấn, tiết kiệm thời gian và công sức cho các bước thám sát, khai quật sau này.
Để tăng độ tin cậy, nhóm sẽ quét toàn bộ khu vực nghiên cứu theo các tuyến đo, sau đó dựng dữ liệu thành mô hình 3D. Cách làm này giúp nhìn nhận không gian bên dưới mặt đất theo nhiều lớp, tương tự việc phân tích các lát cắt trong chẩn đoán hình ảnh. Với những khu vực nghi có rãnh mộ hoặc hố bất thường, dữ liệu 3D sẽ là cơ sở quan trọng để cơ quan chức năng quyết định phương án tiếp theo.
Bên cạnh radar xuyên đất, phương pháp ảnh điện được sử dụng nhằm khảo sát sâu hơn. Nếu radar cho độ phân giải cao nhưng thường khảo sát ở tầng nông, thì ảnh điện có thể bổ sung thông tin ở độ sâu lớn hơn, dù độ phân giải không cao bằng. Việc kết hợp cả hai phương pháp nhằm bao phủ tốt hơn khu vực cần nghiên cứu.
PGS-TS Lê Văn Anh Cường cho biết nhóm dự kiến hoàn tất việc đo radar xuyên đất trong 1 - 2 ngày, tùy điều kiện thực địa. Phương pháp ảnh điện cần nhiều thời gian và nhân lực hơn, có thể mất khoảng 2 ngày. Những vị trí có nhiều công trình, cây xanh, hồ nước hoặc vật cản sẽ gây khó khăn cho quá trình đo đạc và phân tích tín hiệu.
