Nhiều người thắc mắc: Nếu sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để sáng tác nhạc, viết kịch bản phim, liệu sản phẩm có tự động được bảo hộ bản quyền hay không? Câu trả lời là không. Theo quy định pháp luật mới nhất, việc ứng dụng hệ thống AI tạo sinh (ví dụ như nhập prompt) không mặc nhiên mang lại quyền tác giả. Để được bảo hộ, bạn phải chứng minh được “đóng góp đáng kể” của con người vào quá trình sáng tạo, bao gồm việc lên ý tưởng giải pháp, chọn dữ liệu đầu vào, tinh chỉnh làm thay đổi chức năng hoặc cấu trúc của kết quả do AI tạo ra.
Căn cứ pháp lý
Các quy định liên quan được nêu rõ trong Luật Sở hữu trí tuệ và các nghị định hướng dẫn. Cụ thể:
- Khoản 5 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành quy định: “Căn cứ vào quy định của Luật này, Chính phủ quy định việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ theo quy định tại các khoản 1, 2, 3 và 4 Điều này trong trường hợp đối tượng quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo.”
- Điều 5a Nghị định số 17/2023/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 4 Nghị định 134/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về việc phát sinh quyền tác giả, quyền liên quan khi có sử dụng AI. Theo đó, quyền tác giả chỉ phát sinh khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
- Con người đóng góp đáng kể và mang tính quyết định vào việc sáng tạo tác phẩm, định hình hoặc thực hiện cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng. Các hành vi cụ thể bao gồm: cung cấp dữ liệu đầu vào, tham số kỹ thuật mang tính nguyên gốc; xây dựng tài liệu thiết kế đối với chương trình máy tính; thiết lập câu lệnh điều khiển hệ thống AI; đánh giá, lựa chọn, chỉnh sửa, can thiệp hoặc diễn giải kết quả do AI tạo ra; lựa chọn, sắp xếp, tổ chức nội dung, hình thức thể hiện; đưa ra quyết định thể hiện ý đồ nghệ thuật, thẩm mỹ hoặc kỹ năng chuyên môn; quyết định kết quả cuối cùng bảo đảm phản ánh đúng ý tưởng của mình thay vì sự sắp đặt ngẫu nhiên hoặc tự động của thuật toán.
- Con người chịu trách nhiệm về nội dung và tính hợp pháp của đối tượng quyền tác giả, quyền liên quan do mình tạo ra có sử dụng hệ thống AI.
- Không gây phương hại đến quyền tác giả, quyền liên quan đối với các đối tượng được sử dụng làm dữ liệu đầu vào cho hệ thống AI.
Như vậy, để một tác phẩm do AI hỗ trợ được bảo hộ bản quyền, con người phải chứng minh được vai trò sáng tạo chủ đạo, không chỉ đơn thuần là người ra lệnh cho máy móc. Quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi của những người thực sự đầu tư trí tuệ và công sức, đồng thời tránh tình trạng lạm dụng AI để chiếm đoạt tác phẩm.
