Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Ấn Độ diễn ra ngày 6/5 tại New Delhi, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước đến Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Sự kiện không chỉ là một diễn đàn đối ngoại công nghệ thông thường, mà còn tạo sự chú ý bởi cách tiếp cận khác biệt: tập trung vào các công nghệ chiến lược, kết nối toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hướng tới những giá trị thực tế dài hạn.
Tầm nhìn chiến lược từ người đứng đầu
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao các cơ quan hai nước đã phối hợp tổ chức Diễn đàn với chủ đề “rất trúng và đúng” trong bối cảnh khoa học công nghệ đang thay đổi căn bản phương thức sản xuất, mô hình tăng trưởng và cấu trúc kinh tế toàn cầu. Ông nhấn mạnh: “Tri thức, dữ liệu, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao cần trở thành những chất liệu mới của hợp tác chiến lược Việt Nam - Ấn Độ”. Tư tưởng này được hiện thực hóa xuyên suốt Diễn đàn, tạo nên một sự kiện được cộng đồng chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ đánh giá cao.
Thiết kế như một hệ sinh thái công nghệ thu nhỏ
Nhiều đại biểu ấn tượng với cách xây dựng chương trình, kết nối đầy đủ các thành phần trong hệ sinh thái công nghệ giữa hai nước. Diễn đàn được chia thành nhiều lớp kết nối rõ ràng: từ chính sách, hoạch định chiến lược, nghiên cứu - phát triển, đào tạo nhân lực, hợp tác doanh nghiệp đến khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Điều này khiến Diễn đàn vận hành như một “hệ sinh thái công nghệ thu nhỏ”, nơi cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp, hiệp hội và startup được kết nối theo một trục thống nhất, khoa học. Đây là dấu ấn đáng chú ý về định hướng tổ chức của Bộ Khoa học và Công nghệ, đặc biệt là Cục Công nghiệp CNTT.
Ở lớp chính sách, các thảo luận tập trung vào AI, bán dẫn và công nghệ chiến lược, tạo nền tảng cho các thỏa thuận hợp tác ở lớp nghiên cứu - phát triển và đào tạo nhân lực. Lớp doanh nghiệp chia sẻ kinh nghiệm “thực chiến” về fintech, IT outsourcing, automotive software, deeptech. Cách thiết kế này cho thấy tư duy kết nối toàn chuỗi hình thành năng lực công nghệ, phản ánh sự thay đổi trong cách Việt Nam và Ấn Độ nhìn nhận hợp tác chiến lược: từ kết nối đơn lẻ sang xây dựng năng lực công nghệ dài hạn và đồng kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Chiều sâu chuyên môn và những định hướng mới
Bên cạnh thiết kế chương trình, nội dung chuyên môn là yếu tố tạo chiều sâu. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi mở nhiều định hướng hợp tác chiến lược dài hạn như xây dựng “đối tác số Việt Nam - Ấn Độ”, thúc đẩy “đồng nghiên cứu, đồng phát triển, đồng sản xuất”, hình thành “hành lang nhân lực công nghệ cao”, tăng cường kết nối giữa các trung tâm đổi mới sáng tạo, đại học và doanh nghiệp. Ông nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ hợp tác truyền thống sang hợp tác dựa trên tri thức, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.
Các chủ đề chuyên môn không trình diễn công nghệ đơn thuần mà gắn với những cấu phần quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia: phát triển nhân lực AI, nghiên cứu bán dẫn, deeptech, mô hình đại học số, công nghệ lõi. Các phiên thảo luận nhấn mạnh khả năng cùng nghiên cứu, cùng phát triển sản phẩm, cùng đào tạo nhân lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ mới.
Chất lượng chuyên môn thể hiện qua thành phần tham gia. Phía Ấn Độ có IIT Madras, NASSCOM, MeitY Startup Hub, Infosys. Phía Việt Nam có Đại học Quốc gia TP.HCM, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT), Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA), cùng các doanh nghiệp như VNPT, FPT, VCCorp. Các vấn đề được nêu ra sát với bài toán phát triển của Việt Nam: thiếu hụt nhân lực AI và bán dẫn, xây dựng đại học số, phát triển nghiên cứu công nghệ lõi và thương mại hóa nghiên cứu.
Hướng tới giá trị thực chất và lợi ích dài hạn
Câu chuyện nhân lực nổi lên như một trọng tâm lớn. Nhiều phiên thảo luận tập trung vào hợp tác đào tạo AI, phát triển chương trình nghiên cứu và đào tạo nhân lực bán dẫn, mô hình đại học số ứng dụng AI. Các văn kiện hợp tác được trao đổi giữa các đơn vị đào tạo – nghiên cứu hai nước. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 100.000 kỹ sư chất lượng cao trong lĩnh vực AI và bán dẫn, đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn lớn, góp phần giải cơn khát nhân lực cho doanh nghiệp công nghệ.
Diễn đàn cũng hướng tới các mối quan tâm khác của doanh nghiệp. Phiên hợp tác doanh nghiệp tập trung vào fintech, AI, SaaS, IT outsourcing và automotive software. Kinh nghiệm thương mại hóa công nghệ, mở rộng thị trường và chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh thực tế là những vấn đề doanh nghiệp tìm được hướng đi tiềm năng. Nội dung về startup deeptech mở rộng sang hệ sinh thái khởi nghiệp, một hướng hợp tác đáng kỳ vọng khi Ấn Độ sở hữu hệ sinh thái startup lớn nhất thế giới, còn Việt Nam nổi lên là trung tâm đổi mới sáng tạo năng động tại Đông Nam Á.
Dấu ấn điều phối và tư duy hợp tác KHCN trong kỷ nguyên mới
Nhìn tổng thể, Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Ấn Độ không chỉ là sự kiện hợp tác công nghệ đơn lẻ, mà cho thấy khả năng hình thành cấu trúc hợp tác mới giữa hai quốc gia, với công nghệ chiến lược là trọng tâm, hướng tới giá trị thực tế lâu dài. Trong bối cảnh AI, bán dẫn và công nghệ số định hình lại cạnh tranh toàn cầu, cách tiếp cận này khiến thông điệp về hợp tác KHCN song phương “thực chất hơn, sâu rộng hơn và hiệu quả hơn” có sức nặng thực tế, thể hiện tư duy kiến tạo vượt ra khỏi giới hạn của một tuyên bố ngoại giao.
