Thời kỳ hoàng kim của Detroit, thủ phủ ô tô Mỹ, đang dần tàn lụi. Các hãng xe Mỹ phải đối mặt với nguy cơ tụt hậu hoàn toàn trong cuộc cách mạng xe điện (EV), khi các đối thủ Trung Quốc vươn lên mạnh mẽ.
Di sản vàng son của Detroit
Những tòa nhà Art Deco ở trung tâm Detroit, được xây từ thập niên 1920, là minh chứng cho thời kỳ hoàng kim của ngành công nghiệp ô tô Mỹ. Dù trọng tâm đã chuyển sang Trung Quốc, “Ba ông lớn” (Big Three) gồm General Motors (GM), Ford và Stellantis vẫn duy trì trụ sở tại đây. GM mới chuyển đến trụ sở mới trong thành phố, Ford tái định vị văn phòng điều hành tại Dearborn, còn Stellantis vẫn cắm rễ tại Auburn Hills.
Bảo hộ có thể là con dao hai lưỡi
Các chính sách thuế quan và quy định của chính phủ Mỹ đang dung túng cho xe xăng truyền thống, thay vì thúc đẩy EV. Detroit vẫn thống trị phân khúc xe bán tải và SUV cỡ lớn, mang lại lợi nhuận cao. Tuy nhiên, việc bám chặt vào động cơ đốt trong sau các rào cản bảo hộ khiến các hãng xe Mỹ có nguy cơ tụt hậu trong ngành công nghiệp mà EV sẽ thống trị trong tương lai.
Lịch sử thu hẹp đáng báo động
Theo ông Philippe Houchois từ ngân hàng Jefferies, Big Three đã chứng kiến sự thu hẹp đáng kể. Năm 1950, 3/4 ô tô thế giới được sản xuất tại Mỹ; nay chỉ còn chưa đầy 1/8. GM rời châu Âu năm 2017, thị phần tại Trung Quốc giảm một nửa. Ford thất bại tại châu Âu và mất 2/3 thị phần tại Trung Quốc. Năm 2004, GM là nhà sản xuất lớn nhất thế giới với 8,4 triệu xe, nhưng năm ngoái tụt xuống thứ tư với 6,2 triệu xe. Ford từ thứ ba xuống thứ bảy. Tại Mỹ, thị phần kết hợp của Big Three giảm từ trên 90% xuống còn khoảng 40%.
Cái giá của sự ảo tưởng
Chính quyền Biden áp thuế 100% lên EV Trung Quốc năm 2024, ngăn chặn dòng xe chiếm gần 1/10 thị trường châu Âu. Chính quyền Trump cắt giảm quy định khí thải và trợ cấp EV, giảm áp lực điện hóa cho Detroit. Nhưng sự hưng phấn quá mức về EV trước đây đã gây lỗ lớn: Stellantis mất 26 tỷ USD, GM mất 8 tỷ USD năm ngoái. Chính sách thương mại khắc nghiệt của Trump gây tác dụng ngược, khiến chi phí sản xuất tăng do yêu cầu nội địa hóa cao hơn.
Đầu tư ngắn hạn và chiến lược dài hạn
Dù vậy, cổ phiếu Ford và GM tăng mạnh nhờ lợi nhuận từ xe xăng. Stellantis dự định đầu tư 60% ngân sách 36 tỷ Euro vào Bắc Mỹ. Detroit tạm thời sống khỏe nhờ không có cạnh tranh nước ngoài trong phân khúc xe lớn, nhưng các phiên bản EV của dòng xe này đều thất bại.
Cuộc chạy đua với Trung Quốc
Giới chuyên gia cho rằng thuế quan tạo khoảng thời gian và tiền mặt để Detroit bắt kịp. Ford có dự án Skunkworks tại California, phát triển nền tảng EV mới, dự kiến ra mắt xe bán tải nhỏ giá 30.000 USD vào năm 2027. GM phát triển pin lithium-mangan mới để giảm chi phí. Tuy nhiên, các hãng xe Trung Quốc đã áp sát biên giới Mỹ: GAC chuẩn bị lắp ráp tại Mexico, BYD và Geely tìm mặt bằng xây nhà máy. Tại Canada, BYD cân nhắc xây nhà máy mới sau thỏa thuận nhập khẩu 49.000 xe Trung Quốc mỗi năm với thuế suất thấp.
Cuộc chiến vĩ mô đặt Big Three vào thế tiến thoái lưỡng nan. Nếu không thoát khỏi vùng an toàn bảo hộ, giấc mơ hồi sinh Detroit sẽ mãi mãi bị chôn vùi dưới sức mạnh của các thế lực công nghệ mới.
