Cựu giáo sư Đại học Harvard Charles Lieber (67 tuổi), một trong những nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới về giao diện não - máy tính, hiện đang điều hành một viện nghiên cứu tại Trung Quốc, theo Reuters ngày 30.4.
Quá khứ và án tích
Ông Lieber đã bị bồi thẩm đoàn kết tội vào tháng 12.2021 vì khai man với các nhà điều tra liên bang Mỹ về mối liên hệ của ông với một chương trình nhà nước của Trung Quốc nhằm tuyển dụng nhân tài nước ngoài, cùng các tội danh về thuế liên quan đến các khoản thanh toán từ một trường đại học Trung Quốc. Đến tháng 4.2023, ông bị tuyên án 2 ngày tù giam và bị quản thúc tại gia 6 tháng, phạt 50.000 USD, cùng 2 năm giám sát và phải hoàn trả 33.600 USD cho Sở Thuế vụ Mỹ. Ông đã bác bỏ mọi cáo buộc sai phạm.
Trong vụ án, luật sư bào chữa cho biết ông mắc bệnh ung thư hạch bạch huyết không thể chữa khỏi, đang trong giai đoạn thuyên giảm và đang chiến đấu giành giật sự sống.
Hoạt động hiện tại tại Trung Quốc
Ba năm sau khi bị tuyên án, ông Lieber điều hành Viện Nghiên cứu Não bộ, Giao diện Tiên tiến và Công nghệ Thần kinh (i-BRAIN), do nhà nước Trung Quốc tài trợ. Ông có quyền tiếp cận các thiết bị chế tạo nano chuyên dụng và cơ sở hạ tầng nghiên cứu linh trưởng mà ông không có được tại Đại học Harvard. Phòng thí nghiệm này là một bộ phận của Học viện Nghiên cứu và Chuyển giao Y khoa Thâm Quyến (SMART).
"Tôi đến đây vào ngày 28.4.2025 với một giấc mơ và không nhiều hành trang, có lẽ chỉ vài túi quần áo. Mục tiêu của riêng tôi là biến Thâm Quyến thành một trung tâm hàng đầu thế giới," ông Lieber nói tại một hội nghị của chính quyền Thâm Quyến vào tháng 12.2025. Ông, thông qua một trợ lý, đã từ chối yêu cầu trả lời phỏng vấn, với lý do "đang bận việc". Ông cũng không trả lời các câu hỏi bằng văn bản từ Reuters.
SMART vào năm ngoái đã bổ nhiệm ông Lieber làm trưởng nhóm nghiên cứu, theo bài viết trên trang web i-BRAIN ngày 1.5.2025. Cùng ngày, i-BRAIN thông báo ông Lieber cũng được bổ nhiệm làm giám đốc sáng lập của viện.
Phản ứng và bối cảnh
SMART và i-BRAIN không trả lời yêu cầu bình luận. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng như Bộ Quốc phòng Trung Quốc cũng không trả lời các câu hỏi về phát triển giao diện não - máy tính. Trong tháng trước, Trung Quốc đã đưa công nghệ này vào danh sách ưu tiên tăng trưởng quốc gia trong kế hoạch 5 năm mới. Trước đó, vào tháng 10.2025, Chủ nhiệm Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trịnh Sách Khiết cho biết sự phát triển của giao diện não - máy tính "sẽ tương đương với việc tạo ra một ngành công nghệ cao khác của Trung Quốc trong 10 năm tới".
Công nghệ giao diện não - máy tính cho thấy nhiều hứa hẹn trong điều trị bệnh như xơ cứng teo cơ một bên ALS và phục hồi khả năng vận động cho bệnh nhân bị liệt, cũng như có tiềm năng ứng dụng trong quân sự. Các nhà khoa học quân đội Trung Quốc đã nghiên cứu công nghệ này để tạo ra siêu chiến binh bằng cách tăng cường sự nhanh nhẹn về tinh thần và nhận thức tình huống.
Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng Mỹ (DARPA) cũng đầu tư vào giao diện não - máy tính cho các ứng dụng máy bay không người lái và phòng thủ mạng. Các dự án do ông Lieber dẫn đầu tại Harvard đã nhận được hơn 8 triệu USD tài trợ từ Lầu Năm Góc kể từ năm 2009, theo hồ sơ tòa án. Lầu Năm Góc không trả lời các câu hỏi về việc sử dụng công nghệ này trong quân sự và vai trò của ông Lieber tại Thâm Quyến.
