Ủy ban Cạnh tranh quốc gia vừa đưa ra cảnh báo về các thủ đoạn lừa đảo sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng trở nên tinh vi và khó nhận biết. Theo đó, công nghệ AI hiện nay có thể tạo ra hình ảnh, video, giọng nói và nội dung mô phỏng gần như hoàn hảo, khiến người tiêu dùng rất khó phân biệt đâu là thật, đâu là giả.
Thủ đoạn deepfake giả mạo người nổi tiếng và chuyên gia
Một trong những chiêu trò phổ biến nhất là sử dụng công nghệ deepfake để giả mạo người nổi tiếng, bác sĩ, chuyên gia, công an hoặc những người có sức ảnh hưởng nhằm quảng bá sản phẩm và tạo lòng tin với người xem. Nhiều video quảng cáo được dựng bằng AI có hình ảnh và giọng nói rất chân thực, khiến người tiêu dùng tin rằng người nổi tiếng thực sự đang giới thiệu sản phẩm.
Không chỉ giả mạo hình ảnh, các đối tượng còn sử dụng AI để tạo ra lời chứng thực giả, hình ảnh “trước-sau”, bình luận ảo hoặc livestream giả nhằm thổi phồng công dụng sản phẩm, đặc biệt là đối với các mặt hàng như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thuốc hỗ trợ điều trị bệnh và các sản phẩm làm đẹp.
Cuộc gọi giả mạo và quảng cáo lừa đảo
Ngoài ra, nhiều đối tượng còn lợi dụng AI để tạo các cuộc gọi giả mạo giọng người thân, nhân viên ngân hàng, công an hoặc cơ quan nhà nước nhằm dẫn dụ nạn nhân chuyển tiền, cung cấp mã OTP hoặc thông tin tài khoản ngân hàng. Một số quảng cáo còn sử dụng hình ảnh cơ quan, tổ chức, chuyên gia hoặc giấy chứng nhận giả để tạo cảm giác uy tín.
Đáng chú ý, các thủ đoạn này thường đánh vào tâm lý ham giá rẻ, tin vào người nổi tiếng hoặc sự thiếu cảnh giác khi mua hàng online của người tiêu dùng. Nhiều trường hợp chỉ thông qua một video quảng cáo hoặc livestream giả mạo đã bị lừa chuyển tiền, mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc để lộ thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng.
Tăng cường kiểm soát từ các nền tảng
Trước thực trạng trên, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia đã có văn bản gửi các nền tảng như Shopee, Lazada, TikTok, Zalo và Meta để đề nghị tăng cường kiểm soát quảng cáo, livestream và hoạt động kinh doanh có dấu hiệu vi phạm trên nền tảng số.
Chế tài xử lý hành vi lừa đảo bằng AI
Theo quy định tại khoản 5 Điều 50 Nghị định 87/2026/NĐ-CP, hành vi quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng, xuất xứ sản phẩm có thể bị phạt từ 80 triệu đồng đến 100 triệu đồng. Ngoài phạt tiền, cá nhân, tổ chức vi phạm còn có thể bị buộc tháo gỡ quảng cáo, cải chính thông tin sai sự thật hoặc bị tước quyền sử dụng giấy phép liên quan trong một số trường hợp.
Đối với hành vi cung cấp thông tin giả mạo, sai sự thật trên mạng xã hội hoặc nền tảng số, Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP quy định mức phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với cá nhân có hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật hoặc gây hoang mang trong Nhân dân.
Trường hợp sử dụng AI, deepfake hoặc công nghệ số để giả mạo người khác nhằm chiếm đoạt tài sản thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015. Người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 20 năm, thậm chí tù chung thân tùy tính chất, mức độ vi phạm.
Ngoài ra, Điều 16 Luật An ninh mạng 2018 cũng nghiêm cấm hành vi sử dụng không gian mạng để đăng tải thông tin giả mạo, sai sự thật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Khuyến cáo cho người tiêu dùng
Trước tình trạng lừa đảo bằng AI ngày càng gia tăng, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân không nên chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc thực hiện giao dịch chỉ dựa vào video quảng cáo, livestream hay các nội dung lan truyền trên mạng xã hội. Người tiêu dùng cũng cần ưu tiên mua hàng tại các gian hàng chính hãng, kiểm tra kỹ nguồn gốc sản phẩm, đánh giá người bán và tuyệt đối không truy cập các đường link lạ được gửi qua tin nhắn hoặc mạng xã hội.
Khi phát hiện dấu hiệu giả mạo hoặc quảng cáo sai sự thật, cần nhanh chóng phản ánh tới cơ quan chức năng hoặc sử dụng tính năng báo cáo trên nền tảng để được hỗ trợ xử lý kịp thời.
(Bài viết có sự phối hợp cung cấp dữ liệu và thông tin pháp lý từ LuatVietnam.vn trong khuôn khổ chuyên mục Phòng, chống tội phạm công nghệ cao)
