Các cuộc kiểm tra đối với những tàu chở dầu bị Mỹ bắt giữ gần đây đã phát hiện một hệ thống công nghệ ngụy trang tinh vi, cho phép các tàu này giả mạo vị trí, che giấu danh tính và qua mặt mạng lưới giám sát hàng hải toàn cầu. Những phát hiện này không chỉ cho thấy quy mô hoạt động của "hạm đội ma" chuyên vận chuyển dầu lách lệnh trừng phạt, mà còn làm dấy lên lo ngại về rủi ro an ninh ngày càng lớn trên các tuyến hàng hải quốc tế.
Biến tàu dầu thành "bóng ma" trên biển
Theo quy định quốc tế, các tàu thương mại cỡ lớn phải liên tục phát tín hiệu qua Hệ thống Nhận diện Tự động (AIS), cho phép cơ quan quản lý và tàu thuyền khác theo dõi vị trí, tốc độ và hành trình nhằm tránh va chạm. Tuy nhiên, đối với tàu thuộc "hạm đội ma", hệ thống này lại được dùng làm công cụ đánh lừa giới chức giám sát.
Thay vì tắt hoàn toàn tín hiệu định vị - hành động dễ gây chú ý - nhiều tàu sử dụng công nghệ giả mạo dữ liệu AIS (AIS spoofing). Hệ thống này liên tục phát đi tọa độ không có thật, khiến vị trí hiển thị trên các nền tảng giám sát khác hoàn toàn so với vị trí thực tế. Trong nhiều trường hợp, một tàu dầu có thể xuất hiện trên màn hình theo dõi như đang neo đậu ngoài khơi Đông Nam Á hoặc di chuyển bình thường giữa Ấn Độ Dương, trong khi thực tế con tàu lại hoạt động tại các cảng bị cấm vận ở Trung Đông hoặc tham gia chuyển dầu trái phép giữa hai tàu trên biển vào ban đêm.
Giới chuyên gia cảnh báo việc giả mạo dữ liệu định vị tạo ra những "điểm mù" nguy hiểm. Khi một tàu chở hàng trăm nghìn tấn dầu xuất hiện ở vị trí khác với thực tế, nguy cơ va chạm với tàu thương mại hợp pháp tăng lên đáng kể, đặc biệt tại các khu vực có mật độ lưu thông cao.
Chiêu thức đánh cắp danh tính hàng hải
Không chỉ làm giả vị trí, các tàu thuộc "hạm đội ma" còn sử dụng phương thức tinh vi hơn để che giấu nguồn gốc và hoạt động. Trong quá trình khám xét, lực lượng chức năng phát hiện thiết bị có khả năng thay đổi hoặc sao chép mã nhận dạng IMO - số đăng ký duy nhất do Tổ chức Hàng hải Quốc tế cấp cho mỗi con tàu và gần như không thể thay đổi trong điều kiện bình thường.
Bằng cách sử dụng thông tin của tàu đã ngừng hoạt động hoặc tàu hợp pháp đang vận hành ở nơi khác, tàu chở dầu lậu có thể "khoác" lên mình một danh tính hoàn toàn mới. Điều này giúp chúng dễ dàng xuất hiện trong hồ sơ hàng hải quốc tế với lịch sử hoạt động sạch sẽ, qua đó giảm nguy cơ bị phát hiện khi cập cảng hoặc thực hiện giao dịch thương mại.
Song song đó, nhiều hệ thống phần mềm chuyên dụng còn được thiết kế để theo dõi hoạt động của lực lượng tuần tra trên biển. Nhờ khả năng cập nhật liên tục vị trí của tàu tuần duyên Mỹ và đồng minh, thuyền trưởng có thể lựa chọn thời điểm thích hợp để kích hoạt thiết bị gây nhiễu, thay đổi nhận dạng hoặc điều chỉnh hành trình nhằm tránh bị kiểm tra. Một số tàu cũng thường xuyên thay đổi cờ đăng ký, tận dụng các quốc gia có quy định quản lý lỏng lẻo để xóa dấu vết về lịch sử hoạt động và chủ sở hữu thực sự.
Cuộc đua công nghệ mới trên đại dương
Những gì được phát hiện trên các tàu bị bắt giữ cho thấy cuộc chiến chống vận chuyển dầu lậu không còn đơn thuần là vấn đề tuần tra hay thực thi pháp luật trên biển. Theo giới chức Mỹ, mức độ tinh vi của các thiết bị thu giữ cho thấy phía sau hoạt động của "hạm đội ma" có thể là sự hỗ trợ về công nghệ, tài chính và hậu cần ở quy mô lớn. Điều này phần nào lý giải vì sao bất chấp các biện pháp trừng phạt ngày càng mạnh tay, dòng chảy dầu từ các quốc gia bị cấm vận vẫn tiếp tục tìm được đường ra thị trường quốc tế.
Một quan chức an ninh hàng hải Mỹ nhận định với Wall Street Journal rằng thế giới đang chứng kiến một "cuộc chạy đua công nghệ" mới trên biển, nơi các mạng lưới buôn lậu không ngừng nâng cấp phương thức ngụy trang kỹ thuật số để đối phó với hệ thống giám sát hiện đại. Thực tế này đang buộc Washington phải điều chỉnh chiến lược chống buôn lậu dầu. Thay vì chỉ dựa vào tàu chiến và các hoạt động kiểm tra trực tiếp, Mỹ ngày càng chú trọng đầu tư vào công nghệ phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI). Các hệ thống AI thế hệ mới được kỳ vọng có thể phát hiện những bất thường trong hành trình, tốc độ và mô hình di chuyển của tàu thuyền, từ đó nhận diện các "bóng ma kỹ thuật số" đang ẩn mình giữa hàng chục nghìn tàu thương mại hoạt động mỗi ngày trên đại dương.
