Chuyển Đổi Phòng Cháy, Chữa Cháy: Từ Bị Động Sang Chủ Động Với Công Nghệ Số
Thực trạng hỏa hoạn tại các đô thị lớn thời gian qua đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chuyển đổi phương thức phòng cháy, chữa cháy từ bị động sang chủ động. Điều này dựa trên nền tảng công nghệ số, cảm biến thông minh và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm phát hiện sớm, cảnh báo kịp thời và kiểm soát nguy cơ cháy, nổ ngay từ giai đoạn khởi phát. Nhiều vụ hỏa hoạn đau lòng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản tại các thành phố có một đặc điểm chung: chúng thường xảy ra trong các ngõ nhỏ, hẹp với mật độ dân cư đông đúc, lối thoát hiểm hạn chế, và ban công, mặt tiền nhà ở thường bị quây kín bằng khung sắt.
Thách Thức Từ Cơ Sở Hạ Tầng Và Thói Quen Sinh Hoạt
Không ít hộ gia đình kết hợp ở và kinh doanh, tích trữ hàng hóa dễ cháy, làm tăng nguy cơ hỏa hoạn. Khi sự cố xảy ra, xe chữa cháy khó tiếp cận do đường hẹp, khiến đám cháy dễ lan nhanh sang nhà liền kề. Trong điều kiện hạ tầng khó cải tạo, việc tăng cường phòng ngừa cháy, nổ ngay từ mỗi hộ gia đình trở thành yêu cầu then chốt. Một hướng tiếp cận phù hợp là kết hợp hệ thống phòng cháy, chữa cháy với mô hình nhà thông minh, giúp đồng bộ dữ liệu giữa thiết bị điện, hệ thống giám sát và nền tảng quản lý tập trung.
Vai Trò Của Công Nghệ Trong Cảnh Báo Sớm Và Ứng Phó
Chia sẻ về hệ thống này, Trung tá Nguyễn Thành Đô, Phó Đội trưởng Đội Chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ khu vực số 3 (Phòng PC07, Công an thành phố Hà Nội) cho biết: "Khi có sự cố cháy, hệ thống sẽ tự động truyền tín hiệu, giúp rút ngắn tối đa thời gian báo tin, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào con người. Đám cháy có thể lan rộng chỉ trong thời gian ngắn, việc lực lượng chữa cháy nhận tin sớm sẽ giúp khống chế đám cháy nhanh hơn, hạn chế thương vong và tổn thất về kinh tế."
Theo Tiến sĩ Nguyễn Hùng Mạnh từ Trường đại học Điện lực, chập điện được xác định là nguyên nhân hàng đầu gây hỏa hoạn. Tuy nhiên, các dạng nguy cơ như tia hồ quang điện gần như không tạo khói và nhiệt ngay ban đầu, nên thường không được phát hiện kịp thời. Trong khi đó, hệ thống báo cháy truyền thống chủ yếu dựa trên nguyên lý phát hiện khói hoặc nhiệt khi đám cháy đã hình thành ở mức độ nhất định.
Giải Pháp Tích Hợp Đa Cảm Biến Và Nền Tảng Số
Để chủ động kiểm soát nguy cơ cháy, nổ, các giải pháp phòng cháy, chữa cháy cần được phát triển theo hướng tích hợp đa cảm biến và nền tảng quản lý số. Mô hình hệ sinh thái phòng cháy, chữa cháy với các thiết bị từ cảnh báo, tự động xử lý tình huống đến chữa cháy cần được thiết kế liên kết với nhau, thay vì hoạt động rời rạc và phụ thuộc vào yếu tố xử lý của con người.
Ông Đặng Trung Hiếu, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ phòng cháy Thành Nam, giải thích: "Các đầu báo khói, đầu báo nhiệt, thiết bị giám sát điện và camera chuyên dụng được kết hợp sẽ theo dõi đồng thời nhiều dấu hiệu nguy cơ cháy, nổ. Dữ liệu từ các thiết bị được liên thông và truyền về trung tâm quản lý, cho phép giám sát trạng thái công trình theo thời gian thực, từ đó kích hoạt cảnh báo ứng phó đồng bộ khi phát hiện nguy cơ."
Ứng Dụng AI Và Kết Nối Di Động Trong Giám Sát
Trên cơ sở dữ liệu thu thập được từ giai đoạn khởi phát của những công nghệ như camera quang phổ (UV), việc ứng dụng AI trong giám sát cháy, nổ sẽ giúp nâng cao đáng kể độ chính xác trong phát hiện và cảnh báo sớm. Điều này có vai trò quan trọng tại các khu vực có nguy cơ phát sinh nhiệt cao như tủ điện hoặc dây chuyền sản xuất.
Theo ông Đinh Hoàng Tiệp, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Safefire, bên cạnh cảnh báo bằng âm thanh và ánh sáng tại chỗ, các giải pháp mới tích hợp chức năng thông báo qua ứng dụng di động. Điều này cho phép người quản lý theo dõi tình trạng an toàn của công trình từ xa và kết nối thông tin báo cháy với lực lượng chức năng. Một số hệ thống còn có khả năng tự động ngắt nguồn điện tại khu vực phát sinh nguy cơ, góp phần hạn chế tia lửa và nguy cơ cháy lan rộng.
Xu Hướng Hiện Đại Hóa Và Yêu Cầu Đồng Bộ
Theo ý kiến của các chuyên gia, ứng dụng công nghệ số, cảm biến thông minh và AI trong giám sát cháy, nổ là xu hướng tất yếu trong quá trình hiện đại hóa công tác phòng cháy, chữa cháy. Việc triển khai hệ thống phòng cháy, chữa cháy ứng dụng công nghệ cao cần được đặt trong tổng thể các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình kiểm định chặt chẽ. Trong đó, đồng bộ giữa thiết bị công nghệ, hệ thống điện và hạ tầng công trình đóng vai trò quan trọng, nhằm bảo đảm an toàn việc vận hành lâu dài.
Tăng Cường Tuyên Truyền Và Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng
Tuy nhiên, các đơn vị chức năng cần làm tốt công tác tuyên truyền, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và kỹ năng xử lý sự cố trong công tác phòng cháy, chữa cháy. Cần thường xuyên tổ chức tập huấn, hướng dẫn người dân sử dụng thiết bị và tuân thủ quy định an toàn điện, an toàn cháy, nổ nhằm giảm rủi ro hỏa hoạn trong khu dân cư và các cơ sở sản xuất. Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao hiệu quả cảnh báo cháy, mà còn góp phần tối ưu vận hành công trình theo hướng an toàn, tiết kiệm năng lượng và chủ động kiểm soát rủi ro.
