Cơn sốt OpenClaw bùng nổ: Lao động Trung Quyến xếp hàng dài cài đặt AI Agent
Đầu tháng này, một cảnh tượng bất thường đã diễn ra tại trụ sở Tencent ở Thâm Quyến khi gần một nghìn người kiên nhẫn xếp hàng dài, mang theo thiết bị cá nhân để cài đặt một phần mềm đặc biệt. Đám đông đa dạng bao gồm sinh viên trẻ tuổi, người về hưu và cả những nhân viên văn phòng bình thường, tất cả đều háo hức tiếp cận OpenClaw - một tác tử trí tuệ nhân tạo mã nguồn mở đang gây sốt toàn cầu do lập trình viên người Áo Peter Steinberger phát triển.
"Nuôi tôm hùm" và nỗi sợ sinh tồn trong kỷ nguyên AI
Hiện tượng được cộng đồng mạng Trung Quốc gọi vui là "nuôi tôm hùm" này thực chất phản ánh một nỗi lo sâu sắc hơn nhiều trong giới lao động. Các công cụ vốn được thiết kế để tăng cường năng suất giờ đây có nguy cơ thay thế chính những người tạo ra chúng. Đối với nhiều người, việc thành thạo OpenClaw không đơn thuần là sự tò mò công nghệ mà đã trở thành vấn đề sinh tồn trong môi trường làm việc nơi ứng dụng AI đang tăng tốc chóng mặt.
"Cảm giác giống như đang tham gia 'Squid Game' vậy", Lambert Li, một nhân viên tại Thượng Hải và là người dùng OpenClaw sớm, chia sẻ với Rest of World, ám chỉ đến bộ phim truyền hình nổi tiếng của Netflix. "Bạn có thể bị loại bất cứ lúc nào. Làm sao có thể không lo lắng được chứ?". Công ty của Li đã cắt giảm 30% nhân sự trong năm 2025, phần lớn là những người không thể thích ứng đủ nhanh với làn sóng AI.
Áp lực toàn cầu và thực tế đặc thù tại Trung Quốc
Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đã tạo ra hội chứng lo âu về mất việc làm trên toàn cầu, nhưng điều này thể hiện rõ nét nhất tại Trung Quốc. Quốc gia này đang đổ nguồn lực khổng lồ vào AI và coi đây là động lực chính cho tăng trưởng kinh tế tương lai. Với một trong những nền tảng người dùng AI lớn nhất thế giới, lực đẩy công nghệ này đã tạo ra nỗi sợ thường trực về sự dư thừa lao động, kết hợp với sự kỳ thị xã hội đối với tình trạng thất nghiệp.
Các chuyên gia cảnh báo điều này có thể mang lại những hệ lụy kinh tế và xã hội nghiêm trọng. "Khi một lượng lớn lao động trung lưu và giới trẻ lo ngại AI có thể phá vỡ sự nghiệp, họ có xu hướng cắt giảm chi tiêu và tăng cường tiết kiệm", Li Chen, nhà nghiên cứu kinh tế tại viện chính sách Anbound ở Bắc Kinh, nhận định. "Điều đó có thể cản trở các nỗ lực kích thích nền kinh tế của chính phủ".
Trải nghiệm thực tế và những bất an không ngừng
Sau vài ngày hùa theo cơn sốt OpenClaw, chính nhà phát triển phần mềm Li cũng nhận ra tác tử này không thực sự hữu ích với mình. Khác với các chatbot phổ biến như ChatGPT hay Gemini, OpenClaw hoạt động trực tiếp trên máy tính người dùng và tự chủ thực hiện tác vụ xuyên suốt các tệp và ứng dụng. Li ít sử dụng OpenClaw vì lo ngại nó có thể phạm sai lầm nếu được cấp quyền truy cập quá rộng vào hệ thống công việc.
Tuy nhiên, anh không thể bỏ qua AI hoàn toàn. Kể từ năm ngoái, người đàn ông 35 tuổi này đã liên tục chuyển đổi giữa các công cụ AI khác nhau, thử nghiệm mọi bản cập nhật mô hình lớn và tác tử năng suất mà anh nghe nói đến. Trên nền tảng mạng xã hội RedNote của Trung Quốc, hashtag #AIAnxiety đã thu hút khoảng 2,6 triệu lượt xem, nơi người dùng thường xuyên chia sẻ những lo lắng cá nhân.
- Một bài đăng viết: "Cố gắng theo kịp AI còn kiệt sức hơn cả công việc hiện tại".
- Người khác chia sẻ: "Sếp yêu cầu tôi viết mã AI để thay thế một vài nhân viên. Khi nào thì đến lượt tôi đây?".
Con số biết nói: Từ khảo sát toàn cầu đến thực tế Trung Quốc
Trong một cuộc khảo sát tháng 8/2025 với 38.000 người trưởng thành đang làm việc tại 34 quốc gia, gần 1/3 số người được hỏi cho biết họ "tin tưởng mạnh mẽ" AI có thể thay thế họ và đang tích cực tìm kiếm việc làm mới. Mặc dù khảo sát của KPMG cho thấy 69% người Trung Quốc nhận định lợi ích của AI lớn hơn rủi ro (so với 35% người Mỹ), một nghiên cứu của Đại học Bắc Kinh lại tiết lộ thực tế đáng lo ngại.
Nghiên cứu phân tích hơn 1 triệu tin tuyển dụng trực tuyến tại Trung Quốc giai đoạn 2018-2024 phát hiện nhu cầu tuyển dụng các công việc có thể được thực hiện bằng AI đã sụt giảm đáng kể, bao gồm:
- Lập trình máy tính
- Kế toán
- Biên tập
- Bán hàng
Thanh niên Trung Quốc: Áp lực kép giữa thất nghiệp và chuyển đổi AI
Trong một cuộc khảo sát tháng 5/2025 do Trường Kinh doanh Cheung Kong thực hiện, 85,5% trong số 11.814 người Trung Quốc được hỏi cho biết họ lo lắng về việc AI có thể ảnh hưởng đến công việc của mình. Tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên Trung Quốc độ tuổi 16-24 cao hơn mức trung bình toàn cầu, dao động quanh 15%-19% vào năm 2025, trong khi tại Mỹ cùng nhóm tuổi này chỉ ở mức 9%-11%.
"Khi AI định hình lại thị trường việc làm, những thách thức mà Trung Quốc phải đối mặt trong việc thay đổi cấu trúc giáo dục - kết hợp với áp lực xã hội - có thể khiến sự lo âu của thanh niên trầm trọng hơn phương Tây", Jack Linzhou Xing, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc Fairbank thuộc Đại học Harvard, đánh giá.
Từ lập trình viên đến nhân viên tiếp thị: Không ai có thể đứng ngoài cuộc
Frank Wang, lập trình viên 28 tuổi ở Thành Đô, chia sẻ: "Bây giờ tôi chỉ 'nằm yên mặc kệ đời'... Nếu họ sa thải tôi thì họ sa thải thôi. Tôi sẽ chờ nhận trợ cấp phúc lợi". Nhưng nỗi ám ảnh AI không buông tha cả những lao động phi kỹ thuật.
Betty Lai, Giám đốc tiếp thị sản phẩm, được thông báo rằng đánh giá hiệu suất công việc hàng năm sẽ bao gồm kiến thức và mức độ sử dụng AI của nhân viên. Một đồng nghiệp ngay lập tức tổ chức hội thảo đào tạo OpenClaw tự nguyện và những người tham dự phải tranh giành ghế ngồi hàng đầu.
"Áp lực phải sử dụng AI đôi khi xuất phát từ kỳ vọng công ty rằng chúng tôi sẽ làm việc hiệu quả hơn với các công cụ này", Lai nói. "Việc lo lắng chẳng có ích gì. Chúng ta đã ở trong làn sóng này rồi. Hoặc là bạn cưỡi lên nó, hoặc là bạn bị cuốn phăng".
Trong khi đó, tại một diễn biến khác liên quan đến AI, Chính phủ Anh vừa hủy bỏ kế hoạch cho phép các công ty trí tuệ nhân tạo sử dụng miễn phí nội dung có bản quyền để huấn luyện mô hình sau làn sóng phản đối từ giới nghệ sĩ. Động thái này nhằm bảo vệ ngành công nghiệp sáng tạo trị giá 146 tỷ bảng, cho thấy những tranh cãi toàn cầu về đạo đức và quyền lợi trong kỷ nguyên AI vẫn đang tiếp diễn.
