Sau nhiều thập kỷ thống trị với mô hình kinh doanh tinh gọn, các đế chế công nghệ tại Thung lũng Silicon đang trải qua cuộc lột xác đầy rủi ro. Amazon, Alphabet, Microsoft và Meta, vốn là những cỗ máy in tiền, giờ đây biến thành nhà đầu tư hạ tầng khổng lồ với mức chi tiêu kỷ lục, đẩy dòng tiền tự do xuống mức thấp nhất trong một thập kỷ.
Canh bạc nghìn tỷ USD và cái giá của sự thống trị
Theo số liệu từ Visible Alpha, chiến lược đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) với quy mô lên tới 725 tỷ USD đang vắt kiệt nguồn lực của các doanh nghiệp lớn nhất nước Mỹ. Dự kiến trong quý III năm nay, tổng dòng tiền tự do của bốn ông lớn hạ tầng đám mây chỉ còn khoảng 4 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 45 tỷ USD mỗi quý kể từ sau đại dịch. Tính cả năm, dòng tiền tự do của nhóm này được dự báo chạm mức thấp nhất kể từ năm 2014, khi doanh thu chỉ bằng 1/7 so với hiện tại.
Sự chuyển dịch này đánh dấu bước ngoặt: những doanh nghiệp từng tự hào về mô hình ít tài sản, nhiều tiền mặt giờ phải đổ hàng núi tiền vào xây dựng hạ tầng vật lý. Ông Justin Post, chuyên gia phân tích tại Bank of America, nhận định đây là chu kỳ chi phí vốn sâu nhất mà ngành từng chứng kiến. Tuy nhiên, các CEO không hề nao núng, coi đây là cơ hội ngàn năm để định hình lại tương lai.
Dòng tiền tự do là thước đo quan trọng để đánh giá khả năng trả nợ hoặc chia cổ tức. Nhưng năm nay, bức tranh tài chính chuyển sang sắc xám. Amazon dự kiến chi nhiều hơn số tiền kiếm được. Meta và Microsoft đối mặt với thâm hụt tiền mặt trong ít nhất một quý cuối năm. Alphabet dù duy trì dương nhưng dòng tiền sẽ rơi xuống đáy trong hơn một thập kỷ.
Hệ quả của việc dồn lực cho AI
Các công ty phải đối mặt với những lựa chọn đánh đổi khắc nghiệt: cắt giảm nhân sự, giảm lợi nhuận cho cổ đông, hoặc tăng vay nợ. Alphabet lần đầu tiên kể từ năm 2015 không mua lại cổ phiếu trong quý I/2026, thay vào đó phát hành 31 tỷ USD nợ mới và huy động thêm 17 tỷ USD qua trái phiếu. CEO Sundar Pichai khẳng định đầu tư vào thời điểm này giúp công ty giữ vị thế tiên phong.
Meta cũng huy động 55 tỷ USD nợ trong nửa năm qua và tạm dừng mua lại cổ phiếu lâu nhất kể từ năm 2017. Không có mảng điện toán đám mây, Meta buộc phải cắt giảm nhân sự để dồn lực cho AI, dù chưa có kế hoạch thu hồi vốn chi tiết.
Những vùng tối trong báo cáo tài chính
Giới phân tích lo ngại về các thủ thuật tài chính làm đẹp báo cáo. Một số tập đoàn, gồm Meta, đã đẩy hàng chục tỷ USD chi phí trung tâm dữ liệu ra khỏi bảng cân đối thông qua các công ty con có mục đích đặc biệt (SPV). Cách này giúp thu hút vốn và vay nợ mà không hiển thị đầy đủ rủi ro nếu nhu cầu AI không đạt kỳ vọng.
Oracle của tỷ phú Larry Ellison cũng sử dụng cấu trúc ngoại bảng để xây dựng trung tâm dữ liệu 300 tỷ USD cho OpenAI. Công ty này đã thâm hụt tiền mặt từ năm ngoái và dự kiến phải đến năm 2030 mới dương trở lại. Giáo sư Christian Leuz từ Booth School of Business cảnh báo dòng tiền tự do thực tế có thể tồi tệ hơn do cách tính linh hoạt chi phí thuê trung tâm dữ liệu hoặc bồi thường bằng cổ phiếu.
Áp lực từ chuỗi cung ứng phần cứng cũng đẩy chi phí lên cao. Microsoft cho biết lạm phát giá linh kiện như chip nhớ sẽ khiến nhu cầu vốn tăng thêm 25 tỷ USD trong năm nay. Giá trị máy chủ và thiết bị mạng trên bảng cân đối của Microsoft đã tăng từ 61 tỷ USD lên 191 tỷ USD chỉ trong hai năm.
Sự bùng nổ chi tiêu cho AI gợi nhớ các chu kỳ vốn trong ngành công nghiệp nặng, nơi đầu tư quá mức dẫn đến dư thừa công suất và lợi nhuận thấp. Nhưng trong công nghệ, dừng lại đồng nghĩa với cái chết. Giáo sư Leuz ví von đây là tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ). Các ông lớn buộc phải đầu tư vì sợ bị bỏ lại phía sau bởi công nghệ cách mạng, thúc đẩy chu kỳ thâm dụng vốn chưa từng có, biến những ông vua tiền mặt thành người đi vay cho tương lai chưa chắc chắn.
