Lê Cao Trí, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành một start-up công nghệ về trải nghiệm tại TP.HCM, đồng thời là chủ kênh podcast The Tri Way, vừa ra mắt cuốn sách đầu tay mang tên "Vân tay trên mặt nước". Tác phẩm được anh chưng cất từ những khủng hoảng hiện sinh và hành trình tìm kiếm căn tính trong thời đại nhiễu loạn.
Hành trình vượt qua khủng hoảng tuổi đôi mươi
Lê Cao Trí từng trải qua một cuộc khủng hoảng hiện sinh nặng nề khi du học tại Australia. Anh tìm đến triết học như một điểm tựa để vượt qua giai đoạn khó khăn đó. Với anh, viết sách không chỉ là một cuộc chạy marathon để đối diện với những bản thể cũ, mà còn giúp anh hiểu rằng mỗi người là một độc bản nhưng cũng cần sự khiêm nhường để hòa vào dòng chảy nhân loại.
Trong cuộc trò chuyện với Tri Thức - Znews nhân dịp ra mắt sách, anh chia sẻ về sự cần thiết của triết học trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) và những câu chuyện gia đình đã ảnh hưởng đến tư duy của mình.
Ý nghĩa tên sách "Vân tay trên mặt nước"
Khi được hỏi về tên cuốn sách gây tò mò, Lê Cao Trí giải thích rằng nó bắt nguồn từ sự tiến hóa trong tư duy của anh. Trong một sự kiện thường niên dành cho cộng đồng podcast, anh chọn chủ đề về sự chân thật và nghĩ đến dấu vân tay - biểu tượng của sự độc bản. Sau đó, anh liên tưởng đến triết gia Thales với quan niệm "Thế giới được tạo ra từ nước". Nước hiện diện cho tất cả, và khi ta chạm dấu vân tay vào mặt nước, đó là khoảnh khắc giao thoa với thế giới. Tên sách mang ý nghĩa kép: khao khát để lại dấu ấn nhưng cũng nhắc nhở về tính vô thường, khi dấu ấn rồi sẽ tan biến.
Triết học hiện sinh và vai trò trong thời đại AI
Trong sách, anh nhắc đến từ "hiện sinh" khoảng 30 lần. Anh cho rằng triết học hiện sinh giúp con người nhận ra mình đang hiện diện vì điều gì và mình là ai trong thế giới này. Ở thời đại hiện nay, khi mạng xã hội và thông tin giao thoa khiến con người dễ rơi vào khủng hoảng tuổi 20 hay 30, triết học hiện sinh trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Anh dùng nó như một nền tảng để giúp người trẻ tìm thấy lý do thức dậy và hành động mỗi ngày.
Chia sẻ về cuộc khủng hoảng hiện sinh của bản thân, Lê Cao Trí kể rằng khi sống và làm việc tại Australia, mọi thứ diễn ra quá thuận lợi khiến anh cảm thấy mọi thứ "không thật". Anh thấy mình quá nhỏ bé và những gì làm dường như bốc hơi. Chính trong trạng thái nặng nề đó, anh buộc phải tìm hiểu sâu về hiện sinh để tự an ủi rằng sự mù mờ là bình thường. Nhờ đó, anh phát giác ra những căn tính khác của mình mà trước đây chưa từng khai phá.
Đối thoại nội tâm và quá trình viết sách
Lê Cao Trí nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đối thoại nội tâm. Anh học cách đối thoại với chính mình nhờ sự tĩnh lặng ở thành phố Perth, nơi anh từng sống. Anh khuyên mọi người nên tự tách mình khỏi sự ồn ào để phản tư, bắt đầu bằng những câu hỏi phổ thông như "Tại sao mình làm việc này?" hay "Tại sao mình có cảm xúc này với người này?"
Viết sách là một cách đối thoại nội tâm tốn nhiều công sức. Cuốn sách này là hành trình anh chưng cất lại tư duy trong suốt 5 năm làm podcast. Khi nhìn lại các bản thảo, anh thấy được những "phiên bản cũ" của chính mình, giúp anh nhận ra sự thay đổi trong tư duy.
Ứng dụng AI trong quá trình sáng tác
Một điều thú vị là Lê Cao Trí đã sử dụng AI để "quét" lại tư duy trong 5 năm qua. Anh nạp toàn bộ nội dung podcast, blog, video ngắn vào một mô hình AI và yêu cầu phân tích xu hướng. AI phát hiện ra rằng anh nói rất nhiều về triết học hiện sinh, phân tâm học của Carl Jung và những chiêm nghiệm đương đại. Điều này cho thấy hành trình của anh không hề ngẫu nhiên. Anh cho rằng khi sử dụng AI, chúng ta cũng cần đến triết học để biết cách cân bằng giữa việc "AI suy nghĩ" và "tư duy cá nhân".
Câu chuyện gia đình và ảnh hưởng đến tư duy
Ông nội của anh xuất hiện trong phần mở và kết của sách. Ông là hình mẫu về một con người chính trực và lao động hăng say. Cha anh cũng chịu ảnh hưởng lớn từ ông nội, với cường độ lao động nặng nhọc. Một chi tiết anh nhớ là trong suốt 20 năm lập nghiệp tại TP.HCM, cha anh không hề xem TV. Điều đó cho thấy sức mạnh của sự dấn thân khi con người không có quá nhiều lựa chọn.
Dù không quá thân thiết với những người đàn ông trong gia đình để chia sẻ tâm tư, anh nhận được từ họ "hình ảnh về cuộc đời". Người anh thực sự thoải mái để trò chuyện và là điểm tựa lại là mẹ. Một bên giúp anh có thêm dũng khí để dấn thân, bên còn lại khuyến khích anh đối thoại với những tổn thương.
Công nghệ và triết học: Mối liên hệ mật thiết
Nhiều người thấy lạ khi một người làm công nghệ lại nói về triết học. Lê Cao Trí giải thích rằng công nghệ và triết học có mối liên hệ mật thiết. Bản chất của công nghệ là liên tục đặt câu hỏi "tại sao?" để xây dựng giải pháp. Ngành khoa học máy tính dựa trên logic, và logic là một phần lớn của triết học. Với anh, triết học là một "mạch nước ngầm" luôn hiện diện trong các hoạt động thực tế.
Anh mong độc giả bước vào cuốn sách mà không mang theo sự mong cầu về một lời giải đáp cụ thể. Sức mạnh của cuốn sách là tạo ra một thế giới chung để tác giả và người đọc có thể đồng cảm. Anh muốn mời gọi mọi người mở lòng để thấy được những hình ảnh mới trong chính cuộc sống của họ. Hiệu ứng của nó có thể không đến ngay lập tức, có khi 10 năm sau bạn mới cảm nhận được.
