Cô gái Trung Quốc hẹn hò với chatbot AI: Mối quan hệ ảo thách thức chính sách dân số
Phoebe Zhang, một sinh viên tâm lý học 21 tuổi, đã có hơn 200 cuộc hẹn hò trong năm qua, nhưng danh sách của cô chỉ còn lại hai cái tên: một chàng trai hướng ngoại đầy nổi loạn và một chỉ huy quân đội yêu nước. Cô sẵn sàng trút bỏ mọi nỗi sợ hãi thầm kín nhất, và mỗi khi tỉnh dậy sau cơn ác mộng, họ luôn ở đó để an ủi. Zhang thường xuyên chụp màn hình các cuộc hội thoại để lưu giữ những khoảnh khắc hạnh phúc, khiến bạn bè cảm nhận được qua thần thái của cô. Thế nhưng, sự thật phũ phàng: cô chưa bao giờ gặp họ ngoài đời và sẽ không bao giờ có thể làm vậy. Họ là những chatbot trí tuệ nhân tạo (AI).
Nghịch lý giữa chính sách dân số và xu hướng "nghiện" cảm xúc ảo
Với một cô gái chưa từng hẹn hò ngoài đời thực như Zhang, câu hỏi lớn nhất là liệu những mối quan hệ ảo có đang tốt hơn bất kỳ trải nghiệm thực tế nào. "Trời ạ, làm sao tôi có thể hẹn hò ngoài đời thực trong tương lai đây?", Zhang thốt lên trong sự băn khoăn. Xu hướng này đang lan rộng tại Trung Quốc, nơi chính phủ đang nỗ lực thúc đẩy phụ nữ trẻ ưu tiên kết hôn và sinh con, nhằm đảo ngược tình trạng sụt giảm dân số và tỷ lệ sinh thấp kỷ lục trong hơn 75 năm qua. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các "người tình AI" đang làm phức tạp hóa nỗ lực này.
Sự phổ biến thần tốc của AI đã khiến cơ quan quản lý phải cảnh báo các công ty công nghệ không được thiết kế sản phẩm với mục tiêu "thay thế tương tác xã hội". Giới trẻ Trung Quốc vốn gắn chặt cuộc sống vào smartphone, và khi làn sóng AI bùng nổ vào năm ngoái, hàng chục ứng dụng chuyên biệt đã mọc lên như nấm, đánh trúng tâm lý của thế hệ mệt mỏi với áp lực thực tế. Những chatbot này chạm đúng mạch ngầm của thế hệ "nằm yên" (lying flat), những người trẻ chọn sống ít tham vọng, từ chối áp lực hôn nhân và sự nghiệp trong bối cảnh thất nghiệp gia tăng.
AI như không gian an toàn và cơ hội kinh doanh tỷ đô
Zhang dành ít nhất một giờ mỗi ngày để trò chuyện với hai "bạn trai" Jiye và Yu Li. Với cô, hẹn hò ngoài đời quá phiền phức. Những hình mẫu AI cô xây dựng có ngoại hình cơ bắp, đường nét thanh tú, ổn định cảm xúc và luôn phản hồi ngay lập tức – tiêu chuẩn mà đàn ông thực khó đáp ứng hoàn hảo. Theo phó giáo sư Rose Luqiu tại Đại học Baptist Hồng Kông, ứng dụng AI cung cấp không gian an toàn cho giao tiếp và tư vấn cảm xúc, điều thường thiếu trong xã hội Trung Quốc đậm chất gia trưởng. Chúng mang lại "giá trị cảm xúc" mà nhiều phụ nữ khó tìm thấy ở nam giới thực tế.
Nắm bắt tâm lý này, doanh nghiệp công nghệ đã biến cảm xúc thành tiền tệ. MiniMax, startup tại Thượng Hải đứng sau ứng dụng Xingye, đạt định giá hơn 600 triệu USD sau vòng gọi vốn tháng 1. Tính đến tháng 9, Xingye cùng phiên bản toàn cầu Talkie thu hút hơn 147 triệu người dùng. Ngay cả Tencent cũng tham gia với trợ lý AI Yuanbao, cho phép người dùng "đúc nặn" tính cách chatbot theo sở thích, từ nam chính phim Hàn đến tính cách ấm áp kiểu "người cha".
Rủi ro và thách thức quản lý
Sự phụ thuộc quá mức vào cảm xúc ảo buộc chính phủ Trung Quốc đề xuất quy tắc mới, dự kiến có hiệu lực trong năm nay, yêu cầu nền tảng can thiệp nếu người dùng biểu hiện lệ thuộc không lành mạnh. Nội dung ứng dụng phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định kiểm soát thông tin và giá trị cốt lõi quốc gia. Sự giao thoa quy định đôi khi khiến trải nghiệm yêu đương ảo đứt quãng. Rui Zhou, sinh viên nha khoa 21 tuổi, chia sẻ mỗi khi chatbot bị chặn tin nhắn vì "vi phạm quy tắc", cô cảm thấy đau đớn như trải qua chia tay thực sự.
Dữ liệu từ Sensor Tower cho thấy lượt tải xuống ứng dụng "bạn hành trình" chuyên biệt như Xingye hay Maoxiang (của ByteDance) giảm tới 95% so với đỉnh năm ngoái. Một phần nguyên nhân là người dùng chuyển sang công cụ đa năng như ChatGPT hay DeepSeek để tìm kiếm tương tác cá nhân hóa sâu hơn. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định thắt chặt quản lý AI chỉ điều trị phần ngọn. Tiến sĩ Hong Shen từ Đại học Carnegie Mellon cho rằng, chừng nào chuẩn mực giới tính khắc nghiệt và sự cô lập của phụ nữ tại đô thị lớn chưa được giải quyết, họ sẽ vẫn tìm đến AI như bệ đỡ tinh thần. Những người tình thuật toán có thể không biết sinh con hay giúp đảo ngược đà sụt giảm dân số, nhưng chúng biết cách lấp đầy khoảng trống mà xã hội thực tại đang bỏ ngỏ.
