Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 3/5 tuyên bố sẽ sớm bắt đầu hộ tống các tàu qua eo biển Hormuz đang bị phong tỏa. Tuy nhiên, một chuyên gia Mỹ cảnh báo đây là nhiệm vụ đầy rủi ro với nhiều yếu tố hóc búa.
Tuyên bố của Tổng thống Trump và kế hoạch 'Dự án Tự do'
Ông Trump cho biết nhiều quốc gia đã đề nghị Mỹ hỗ trợ điều hướng qua tuyến đường thủy quan trọng này. Nhà lãnh đạo Mỹ nêu rõ: 'Vì lợi ích của Iran, khu vực Trung Đông và nước Mỹ, chúng tôi sẽ dẫn đường an toàn cho tàu của họ ra khỏi các tuyến đường thủy bị hạn chế này, để họ có thể tự do và thuận lợi tiếp tục các hoạt động thương mại. Quá trình này, Dự án Tự do, sẽ bắt đầu vào sáng thứ Hai (4/5) theo giờ Trung Đông'.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận sẽ khởi động 'Dự án Tự do' vào ngày 4/5 nhằm khôi phục quyền tự do hàng hải cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz. CENTCOM cho biết nhiệm vụ do Tổng thống chỉ đạo sẽ hỗ trợ các tàu thương mại tìm cách tự do đi qua hành lang thương mại quốc tế thiết yếu.
Quy mô và thách thức của nhiệm vụ
Theo tờ The Hill, 'Dự án Tự do' sẽ bao gồm các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay quân sự, các nền tảng không người lái đa nhiệm và 15.000 binh sĩ. Tuy nhiên, cựu chuyên gia tác chiến đặc biệt của Thủy quân Lục chiến Mỹ Jonathan Hackett nhận định rằng Hải quân Mỹ không có đủ phương tiện để hộ tống hàng trăm tàu đang mắc kẹt tại eo biển Hormuz.
Ông Hackett lập luận: 'Chỉ có khoảng 12 tàu Hải quân thực sự có khả năng thực hiện dạng nhiệm vụ phòng vệ cho các tàu này. Trước khi chiến sự nổ ra, mỗi ngày có hơn 100 lượt tàu đi qua eo biển Hormuz. Bài toán đơn giản là không thể cân đối được'.
Hai mối nguy trước mắt
Ông Hackett chỉ ra hai mối nguy trước mắt. Thứ nhất là thủy lôi. Theo ông, Mỹ đã loại bỏ toàn bộ các tàu rà phá thủy lôi từ năm ngoái. Một số tàu được cải hoán có thể thực hiện nhiệm vụ này ở mức hạn chế, nhưng thiếu tàu chuyên dụng.
Yếu tố thứ hai là năng lực Hải quân Iran. Ông Hackett nhận định rằng Mỹ chưa thể tiêu diệt Hải quân Iran, bất chấp những tuyên bố của Lầu Năm Góc và Washington. Năng lực Hải quân Iran vẫn là ẩn số khó lường. Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn sở hữu hàng chục, thậm chí hàng trăm tàu tấn công nhanh cỡ nhỏ, có thể gây sức ép hoặc đẩy lùi các tàu tìm cách đi qua eo biển Hormuz.
Vấn đề bảo hiểm và tâm lý tàu thương mại
Ông Hackett cũng đề cập đến vấn đề bảo hiểm: 'Ngay cả khi eo biển Hormuz thực sự an toàn, câu hỏi then chốt là liệu các công ty bảo hiểm có cho phép tàu của họ đi qua hay không; liệu họ có sẵn sàng chấp nhận rủi ro với những tài sản trị giá hàng triệu USD và sinh mạng trên tàu mà không có bảo đảm an toàn thực sự'. Ông cũng lưu ý rằng ngay cả khi Mỹ sẵn sàng hộ tống, bản thân các tàu chở dầu cũng không muốn mạo hiểm tham gia hành trình.
Phản ứng từ Iran và các diễn biến liên quan
Iran đã lên tiếng cảnh báo Mỹ sau khi ông Trump công bố Dự án Tự do. Người đứng đầu Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi cảnh báo rằng bất kỳ sự can thiệp nào của Mỹ vào 'cơ chế hàng hải mới' tại eo biển Hormuz sẽ 'bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn'.
Trong một diễn biến khác, Iran cho biết đã buộc tàu chiến của Mỹ phải quay đầu khi tìm cách tiến vào eo biển Hormuz vào ngày 4/5. Dù vậy, phía Mỹ bác bỏ thông tin cho rằng tàu chiến Mỹ đã bị tên lửa Iran đánh trúng.
Trước đó, Iran cũng chấp nhận thảo luận chương trình hạt nhân, đề xuất giảm làm giàu uranium và từng bước mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy dỡ bỏ phong tỏa, cho thấy một số động thái xuống thang.
Kết luận
Với những thách thức về năng lực hải quân, nguy cơ từ thủy lôi và tàu tấn công nhanh của Iran, cùng vấn đề bảo hiểm và tâm lý e ngại của các tàu thương mại, 'Dự án Tự do' của Mỹ đang đối mặt với bài toán khó khi triển khai hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz.
