An toàn trực tuyến tại Việt Nam đang trở thành vấn đề nóng khi các giải pháp công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI) phải đối mặt với thói quen sử dụng chung thiết bị và tư duy quản lý của cha mẹ. Tại cuộc thảo luận do Meta tổ chức với chủ đề “An toàn trực tuyến dành cho lứa tuổi Thanh thiếu niên”, các chuyên gia đã cùng phân tích những giải pháp kỹ thuật mới và chỉ ra những điểm nghẽn thực tế khi áp dụng tại thị trường Việt Nam.
Triết lý “bánh xe hỗ trợ”
Bà Malina Enlund, Giám đốc Chính sách An toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cho rằng việc cấm đoán trẻ em truy cập mạng xã hội không phải là giải pháp tối ưu. Theo bà, khi bị ngăn cấm, trẻ thường tìm cách vượt rào bằng VPN hoặc khai gian tuổi, dẫn đến việc tiếp cận các nền tảng không được kiểm duyệt, nguy hiểm hơn. Thay vào đó, Meta áp dụng triết lý “bánh xe hỗ trợ” - xây dựng môi trường chuyển tiếp an toàn, nơi trẻ học cách sử dụng mạng xã hội dưới sự giám sát của công nghệ.
Hệ thống phòng thủ đa lớp bằng AI được thiết kế để xác định độ tuổi thực của người dùng. Ở lớp đầu tiên, AI phân tích hành vi như bài đăng chúc mừng sinh nhật hay ảnh đại diện để ước tính tuổi. Nếu phát hiện sai lệch, hệ thống kích hoạt lớp thứ hai, yêu cầu xác minh qua giấy tờ tùy thân hoặc quét khuôn mặt. Khi xác nhận tuổi từ 13-17, tài khoản tự động chuyển sang chế độ Teen Account với cài đặt an toàn cao nhất. Trẻ dưới 16 tuổi cần sự phê duyệt của cha mẹ để thay đổi cài đặt, trong khi nhóm 16-17 tuổi có độ tự chủ cao hơn nhưng vẫn bị kiểm soát nội dung.
Thực tế tại Việt Nam
Bà Ngô Vinh Trang, Giám đốc Trung tâm Công nghệ thông tin truyền thông VietNet-ICT, nhấn mạnh tâm lý lo lắng của cha mẹ khi phát hiện con tự tạo tài khoản mạng xã hội. Tuy nhiên, bà cho rằng thay vì cấm đoán, phụ huynh nên trang bị kỹ năng số cho con, giống như dạy con qua đường an toàn thay vì cấm ra đường. Bà Nguyễn Như Quỳnh, Giám đốc vận hành doanh nghiệp xã hội Chống Lừa Đảo, cũng đồng quan điểm, nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục thực tế từ gia đình để bổ sung cho các bộ lọc kỹ thuật.
Một thách thức đặc thù tại Việt Nam là thói quen dùng chung thiết bị. Nhiều gia đình cho con dùng chung điện thoại, máy tính bảng của bố mẹ, khiến các thuật toán AI trở nên vô hiệu vì tài khoản người lớn đã đăng nhập sẵn. Các chuyên gia khuyến nghị các gia đình cần tách biệt tài khoản cho từng thành viên để AI nhận diện đúng đối tượng và kích hoạt chế độ bảo vệ phù hợp.
Giải pháp đồng hành
Các chuyên gia đồng thuận rằng không có công thức hoàn hảo nào cho an toàn trực tuyến. Nguyên tắc cốt lõi là thay đổi tư duy từ cấm đoán sang đồng hành. Cha mẹ cần lắng nghe góc nhìn của con, duy trì đối thoại cởi mở để trẻ chủ động tìm đến khi gặp rắc rối. Đồng thời, phụ huynh cũng cần tự cập nhật kiến thức công nghệ và làm gương trong việc sử dụng thiết bị hàng ngày. Chỉ khi có sự kết hợp giữa công nghệ và giáo dục gia đình, trẻ em mới được bảo vệ toàn diện trên không gian số./
