Thị trường lao động IT phân hóa mạnh mẽ dưới tác động của AI
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra cuộc 'thanh lọc' chưa từng có trong ngành công nghệ thông tin (IT), khiến mức lương của nhiều kỹ sư sụt giảm nghiêm trọng. Theo ghi nhận từ các chuyên gia, nhu cầu thị trường phân hóa buộc nhân sự công nghệ phải thay đổi để tăng sức cạnh tranh, đồng thời đòi hỏi doanh nghiệp có chế độ hấp dẫn hơn để thu hút nhân tài.
Cách đây 1-2 năm, với mức lương kỹ sư công nghệ thông tin cùng với thu nhập từ các dự án bên ngoài, trên 100 triệu đồng/tháng, các chi tiêu trong gia đình anh Mạnh Lâm (Cầu Giấy, Hà Nội) còn khá rộng rãi. Tuy nhiên, kể từ khi làn sóng AI bùng nổ, điều này đã thay đổi. “Vì AI có thể viết code nên hỗ trợ công việc mình khá nhiều, việc tưởng nhàn hơn, nhưng lại nhiều hơn, phải check lại rất nhiều, đồng nghĩa trách nhiệm cũng nhiều hơn. Lương thì không tăng”, anh Lâm cho biết. Bên cạnh số lượng công việc nhiều hơn, nguồn thu nhập của anh cũng giảm mạnh do các đối tác bên ngoài lấy lý do “có AI hỗ trợ, việc ít hơn”, giá trị các dự án cũng thấp đi, ảnh hưởng tới mức sống của gia đình.
Nhân sự trẻ chịu áp lực lớn, lương giảm sâu
Câu chuyện của anh Lâm là điển hình cho những nhân sự 'cứng', có kinh nghiệm trên 10 năm. Còn đối với những nhân sự trẻ tuổi hơn, tuổi kinh nghiệm ít hơn, thách thức vì thế cũng nhiều hơn. “So với giai đoạn trước, mặt bằng chung, mức lương ngành công nghệ thông tin đang sụt giảm đáng kể. Nếu như trước kia, sinh viên mới ra trường, mức lương trung bình khoảng 10 - 15 triệu đồng/tháng thì hiện nay, nhiều bạn phải chấp nhận thực tập không lương, hoặc chấp nhận mức lương thử việc trong khoảng 3-5 triệu đồng/tháng”, Phương Hiếu, một kỹ sư IT đang công tác tại Hà Nội cho hay. Anh Hiếu cho biết thêm, với những đồng nghiệp có kinh nghiệm, trình độ tốt hơn, nhiều người cũng không tránh khỏi bị giảm lương 20 - 40%.
Trong khi đó, với sự phát triển của AI có thể hỗ trợ từ 70 - 90% khối lượng công việc, các công ty cũng đặt ra nhiều yêu cầu hơn với nhân sự của mình. “Điều đáng ngại là trước kia, sinh viên ra trường, tìm việc rất dễ, nhưng giờ rất nhiều bạn trẻ trở nên khó khăn hơn trong việc tìm kiếm môi trường phù hợp. Điều đó không có nghĩa là ngành mất đi sự hấp dẫn mà là yêu cầu đầu ra ngày càng cao hơn. Những bạn trẻ có năng lực, tất nhiên cũng sẽ có không ít công ty, tập đoàn lớn rải thảm đỏ để chào đón”, anh Mạnh Lâm chia sẻ thêm.
Nhu cầu nhân lực chuyển dịch sang AI chuyên sâu
Theo ghi nhận từ Navigos Search, thị trường hiện nay không còn tìm kiếm các kỹ sư AI hay Data Scientist truyền thống. Cơn khát nhân lực hiện tại tập trung sâu vào toàn bộ chuỗi phát triển sản phẩm AI chuyên sâu bao gồm: AI Platform, AI Infrastructure, AI Data Platform, Generative AI (LLM, VLM, Multimodal AI) và AI Application. Đồng thời, các lĩnh vực mới như Robotics, Humanoid Robotics, Drone & UAV và Edge AI đang trở thành những tâm điểm săn đón hàng đầu. Đây đều là những lĩnh vực gắn với chiến lược phát triển công nghệ quốc gia và cũng là những nhóm vị trí có tốc độ tăng trưởng nhu cầu nhanh nhất trong danh mục tuyển dụng cấp chuyên gia.
Doanh nghiệp Việt đua nhau săn nhân sự 'thực chiến'
“Khảo sát thực tế cho thấy thị trường không thiếu nhân sự cấp trung, nhưng lại gặp điểm nghẽn cực lớn ở nhóm nhân sự cấp trưởng phòng hoặc chuyên gia trở lên - những người có khả năng 'thực chiến', chuyển hóa nghiên cứu học thuật thành sản phẩm thương mại hóa quy mô lớn”, đại diện Navigos Search nhận định. Đối với các mảng đặc thù như Robotics, UAV hay bán dẫn, nguồn cung ứng viên trong nước vẫn rất hạn chế, nhiều doanh nghiệp phải chủ động “săn lùng” chuyên gia quốc tế, người Việt học tập và làm việc tại các nước như Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, Singapore, châu Âu hoặc tuyển kỹ sư từ các ngành tiệm cận để đào tạo chuyển đổi (reskill/upskill) sang lĩnh vực mới”, chị Hoàng Diệu Hương, Trưởng nhóm tuyển dụng, bộ phận Công nghệ thông tin và Viễn thông, Navigos Search cho biết.
Tại các doanh nghiệp lớn như VNG, thời gian tuyển dụng một nhân sự thông thường chỉ mất từ 3 tuần đến 2 tháng. Tuy nhiên, đối với các lĩnh vực chuyên sâu như AI/ML Engineer, Cloud Architect, Data Scientist hay các vị trí lai (hybrid) như Technical Product Manager, Tech Lead, thời gian tìm kiếm kéo dài hơn rất nhiều do yêu cầu khắt khe về cả tư duy sản phẩm lẫn nền tảng kỹ thuật vững chắc.
Đãi ngộ 'không giới hạn' và phúc lợi toàn diện
Đối với các vị trí lãnh đạo kỹ thuật hoặc chuyên gia đầu ngành sở hữu kinh nghiệm hiếm (AI, Bán dẫn, Robotics), nhiều doanh nghiệp đã hoàn toàn loại bỏ khung lương cố định. Họ sẵn sàng áp dụng cơ chế ngân sách mở, xây dựng gói đãi ngộ không giới hạn dựa theo giá trị thực tế của ứng viên. Điển hình như tại CT Group, doanh nghiệp này mạnh dạn thiết lập khung lương cao hơn 10% so với mặt bằng chung của thị trường (dựa trên khảo sát từ Mercer). Một số tập đoàn công nghệ và viễn thông Việt còn sẵn sàng đưa ra các gói thu nhập vượt trội chưa từng có tiền lệ để chiêu mộ nhân tài.
Khi thu nhập đã đạt đến một ngưỡng nhất định, tiền lương không còn là yếu tố duy nhất quyết định sự gắn bó của nhân sự giỏi. Cuộc đua đãi ngộ năm 2026 đã chuyển dịch sang hai bài toán lớn: Giá trị đời sống tinh thần và Tầm vóc của bài toán công nghệ. Để cạnh tranh với các tập đoàn đa quốc gia, nhiều doanh nghiệp Việt đã thiết kế các chính sách phúc lợi toàn diện. Ví dụ tiêu biểu là 'Chính sách Phúc lợi 360°' của CT Group: Bên cạnh việc thưởng nhà, xe hơi, hay chính sách ESOP cho cá nhân xuất sắc, tập đoàn này còn chăm lo cho cả gia đình chuyên gia thông qua đặc quyền 'Quản gia cao cấp' (Family Manager) - hỗ trợ lương cho vợ/chồng không đi làm, đài thọ học bổng cho con em, chăm sóc y tế cho người thân, và tặng ngày nghỉ Lễ Vu Lan để báo hiếu. Bên cạnh đó, các đãi ngộ mang tính thực tế hỗ trợ công việc hằng ngày cũng được Navigos Search đánh giá cao như: Tài trợ tài khoản AI cao cấp (ChatGPT Enterprise, Claude, GitHub Copilot...), ngân sách nghiên cứu và tham dự các hội nghị công nghệ quốc tế.
Ở góc độ khác, đại diện VNG chia sẻ rằng người tài chọn nơi làm việc đôi khi không phải vì phúc lợi, mà vì môi trường, mức độ tự chủ họ được trao và tầm vóc của bài toán họ được giải. Việc dịch chuyển sang mô hình tổ chức dựa trên kỹ năng và việc ứng dụng AI tối ưu hiệu suất (giúp hoàn thành dự án 1,5 tháng trong chưa đầy 20 giờ) đòi hỏi nhân sự phải có năng lực tự định hướng cao. Nhiều chuyên gia đầu ngành chấp nhận đầu quân cho doanh nghiệp Việt đơn giản vì họ được trực tiếp tham gia phát triển công nghệ lõi và mang sứ mệnh đưa trí tuệ Việt Nam lên bản đồ công nghệ thế giới.
Giải pháp xây dựng hệ sinh thái nhân tài bền vững
Để hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm công nghệ cao, các chuyên gia nhân sự từ Navigos Search nhận định Việt Nam không thể chỉ giải quyết bài toán trước mắt bằng việc tuyển dụng đơn thuần, mà phải xây dựng một hệ sinh thái nhân tài bền vững với 4 trụ cột chính. Thứ nhất, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, trường đại học và các tập đoàn công nghệ toàn cầu để xây dựng chương trình đào tạo sát với nhu cầu thực tế, đặc biệt trong AI, Robotics và Semiconductor. Thứ hai, xây dựng các chính sách đủ hấp dẫn để thu hút người Việt Nam đang học tập và làm việc ở nước ngoài quay trở về, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho chuyên gia quốc tế đến làm việc tại Việt Nam. Thứ ba, đầu tư mạnh cho hoạt động tái đào tạo và nâng cao kỹ năng lực lượng kỹ sư hiện có, đặc biệt là chuyển đổi từ các lĩnh vực gần như ô tô, hệ thống nhúng, kỹ thuật điều khiển, điện toán hiệu năng cao (HPC) và kỹ thuật phần mềm sang AI, robot và bán dẫn. Cuối cùng, doanh nghiệp cần xây dựng môi trường làm việc khuyến khích nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và trao quyền cho kỹ sư. Thực tế từ các dự án tuyển dụng của Navigos Search cho thấy nhiều chuyên gia cấp cao lựa chọn doanh nghiệp không chỉ vì thu nhập mà còn vì quy mô dự án, mức độ đầu tư cho R&D và cơ hội tạo ra sản phẩm công nghệ có tác động toàn cầu.
