Trong thực tiễn khám chữa bệnh nhãn khoa, các bác sĩ thường xuyên đối mặt với một nghịch lý đáng chú ý: dù đã giải thích chi tiết về tình trạng bệnh, nhiều bệnh nhân vẫn gặp khó khăn trong việc hình dung cụ thể suy giảm thị lực sẽ ảnh hưởng như thế nào đến sinh hoạt hàng ngày của họ. Những thuật ngữ chuyên môn như độ cận, độ viễn hay mức độ đục thủy tinh thể đôi khi trở nên quá trừu tượng, khiến người bệnh do dự hoặc thiếu tự tin khi đưa ra quyết định điều trị.
Công nghệ AI tái hiện cơ chế thị giác của mắt người
Xuất phát từ thực tế này, nhóm 6 sinh viên tài năng gồm Nguyễn Hữu Lượng, Cao Tấn Lộc, Phan Thành Hưng, Bùi Trung Kiên, Đoàn Hoài Ánh Dương và Lê Lý Đức đã sáng tạo và phát triển nền tảng mô phỏng thị giác ứng dụng trí tuệ nhân tạo, có tên gọi VISTA. Thay vì chỉ nghe tư vấn từ bác sĩ, người bệnh giờ đây có thể trực tiếp "nhìn thấy" tình trạng thị lực của mình thông qua các kịch bản quen thuộc trong cuộc sống.
Hệ thống cho phép trải nghiệm cảm giác lái xe vào ban đêm khi thị lực suy giảm, đọc chữ nhỏ trong điều kiện ánh sáng yếu, hoặc quan sát môi trường xung quanh khi mắc các tật khúc xạ. Việc chuyển đổi dữ liệu y khoa thành trải nghiệm trực quan sinh động giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn tác động thực tế của bệnh lý đối với cuộc sống hàng ngày.
Kỹ thuật đằng sau nền tảng VISTA
Về mặt kỹ thuật, VISTA là sự kết hợp tinh tế giữa các công nghệ tiên tiến thuộc lĩnh vực Computer Vision và Deep Learning. Hệ thống xử lý trực tiếp từng khung hình video theo thời gian thực nhằm mô phỏng chính xác cách ánh sáng được tiếp nhận và xử lý trong mắt người.
Đối với các tật khúc xạ phổ biến như cận thị hoặc viễn thị, thuật toán sử dụng tham số diop để giả lập mức độ mờ của vùng nhìn theo từng cấp độ cụ thể. Trong khi đó, với bệnh lý đục thủy tinh thể, AI điều chỉnh độ tương phản và giảm độ bão hòa màu sắc nhằm tái hiện chân thực cảm giác mờ đục thường gặp trong lâm sàng.
Một điểm đáng chú ý khác nằm ở phiên bản web của VISTA. Nền tảng này sử dụng thuật toán nhận diện khuôn mặt thông minh để ước lượng khoảng cách giữa người dùng và màn hình, từ đó điều chỉnh hiển thị nhằm đảm bảo độ chính xác tương tự các bảng đo thị lực tiêu chuẩn trong phòng khám chuyên khoa.
Từ ý tưởng học thuật đến ứng dụng thực tế
Sau khi nhận được học bổng khởi nghiệp trị giá 50 triệu đồng, nhóm sinh viên xuất sắc từ Trường Đại học FPT Cần Thơ đã hợp tác chặt chẽ với các chuyên gia nhãn khoa hàng đầu để hiệu chỉnh thông số mô phỏng sao cho sát với thực tế lâm sàng nhất có thể.
Một hướng phát triển đầy hứa hẹn của VISTA là mô hình Studio Care – không gian trải nghiệm thị giác được tích hợp ngay tại bệnh viện. Tại đây, bệnh nhân có thể trực tiếp trải nghiệm các kịch bản đời thực như lái xe ban đêm, đọc chữ nhỏ hoặc quan sát trong điều kiện ánh sáng yếu. Hệ thống AI sẽ cá nhân hóa trải nghiệm theo hồ sơ thị lực của từng người, cho phép so sánh trực quan giữa 3 kịch bản quan trọng: tình trạng hiện tại, nếu không điều trị và sau khi can thiệp y tế.
Vào ngày 2 tháng 2 năm 2026, giải pháp VISTA đã chính thức được ký kết và bàn giao cho Bệnh viện Mắt VISI Sóc Trăng, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng từ dự án sinh viên sang công cụ hỗ trợ truyền thông y khoa trong thực tế. Trong giai đoạn tiếp theo, nhóm dự kiến mở rộng khả năng mô phỏng của VISTA sang các bệnh lý phức tạp hơn như glôcôm hay thoái hóa điểm vàng – những bệnh có thể gây suy giảm thị lực nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Đánh giá từ chuyên gia y tế
Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Hữu Đức, Giám đốc chuyên môn của Bệnh viện Mắt VISI Sóc Trăng, chia sẻ: "Tôi đánh giá rất cao khả năng trực quan hóa các tật khúc xạ của VISTA. Trong thực tế lâm sàng, nhiều bệnh nhân gặp khó khăn khi hình dung mức độ suy giảm thị lực của mình chỉ qua lời giải thích bằng lời. Việc được trải nghiệm cảm giác nhìn mờ, loạn thị hay giảm tương phản trực tiếp giúp họ hiểu rõ vấn đề hơn, từ đó tăng cường sự hợp tác trong tư vấn và nâng cao mức độ tin tưởng đối với phác đồ điều trị được đề xuất."
Giải pháp VISTA không chỉ là một thành tựu công nghệ ấn tượng mà còn thể hiện sự sáng tạo và tâm huyết của thế hệ trẻ Việt Nam trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào lĩnh vực y tế, mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người dân.
