Trong những tháng gần đây, một kịch bản quen thuộc liên tục lặp lại: các lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ đưa ra những tuyên bố gây sốc về việc trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ thay thế hàng loạt công việc, đặc biệt là ở cấp độ đầu vào. Những phát ngôn này nhanh chóng tạo ra làn sóng tranh luận và gieo rắc tâm lý bất an cho người lao động, nhất là thế hệ trẻ đang chuẩn bị bước vào thị trường việc làm.
Cựu giám đốc Meta AI phản bác quan điểm AI thay thế con người
Yann LeCun, một trong những "cha đẻ" của Deep Learning và là cựu giám đốc Meta AI, đã lên tiếng phản bác mạnh mẽ. Trong một cuộc phỏng vấn với Axios, ông cho rằng việc các CEO liên tục thổi phồng nguy cơ AI gây mất việc làm là "cực kỳ tai hại".
Theo LeCun, những phát ngôn này không đơn thuần là dự báo trung lập, mà thường gắn liền với lợi ích riêng của các doanh nghiệp. Ông thẳng thắn nhận định: "Đừng nghe lời các CEO. Họ có lợi ích trong việc củng cố quyền lực của các sản phẩm mà họ bán". Thay vào đó, ông khuyến nghị công chúng nên lắng nghe các nhà kinh tế, những người tỏ ra thận trọng hơn với các kịch bản AI "xóa sổ" lực lượng lao động văn phòng.
Nỗi sợ AI lan rộng trong thế hệ Z, nhưng dữ liệu lại kể câu chuyện khác
Không chỉ dừng ở việc phản bác tính chính xác, LeCun còn nhấn mạnh hậu quả tâm lý mà những cảnh báo này gây ra, đặc biệt với học sinh trung học. Ông cho biết một bộ phận không nhỏ thanh thiếu niên đang rơi vào trạng thái lo âu, thậm chí bi quan khi tin rằng AI không chỉ cướp việc làm mà còn có thể đe dọa sự tồn tại của loài người. Ông nói: "Họ coi điều đó rất nghiêm trọng và nó ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý của họ". Ông cho rằng, mối nguy lớn nhất không phải là bản thân AI, mà là việc con người đưa ra những quyết định quan trọng dựa trên các dự báo thiếu cân bằng.
Yann LeCun khuyến khích học sinh vẫn nên theo đuổi giáo dục đại học và không để nỗi sợ về việc làm cấp thấp cản trở lựa chọn nghề nghiệp. Thực tế cho thấy tâm lý lo ngại về AI đang ngày càng gia tăng trong giới trẻ. Một khảo sát gần đây của Gallup chỉ ra rằng 31% người trong độ tuổi từ 14 đến 29 cảm thấy lo lắng hoặc tức giận về sự phát triển của AI, tăng đáng kể so với mức 22% của năm trước.
Nguyên nhân và hệ quả từ những cảnh báo thiếu căn cứ
Nguyên nhân phần lớn đến từ việc các cảnh báo thường tập trung vào những vị trí đầu vào, bước đệm quan trọng trong sự nghiệp của nhiều người. Khi những công việc văn phòng truyền thống với các phúc lợi ổn định như bảo hiểm y tế, quỹ hưu trí hay nghỉ phép có lương bị cho là "có nguy cơ biến mất", không ít người trẻ bắt đầu nghi ngờ con đường nghề nghiệp mà thế hệ trước từng theo đuổi.
Hệ quả là một sự dịch chuyển trong tư duy nghề nghiệp. Theo nghiên cứu của ZipRecruiter, thay vì tìm kiếm việc làm toàn thời gian, nhiều sinh viên mới tốt nghiệp đang cân nhắc khởi nghiệp, làm việc tự do, nhận hợp đồng ngắn hạn hoặc theo đuổi các ngành nghề thủ công. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là cảm nhận này lại không hoàn toàn phù hợp với thực tế thị trường lao động.
Số liệu từ ZipRecruiter cho thấy 77% sinh viên tốt nghiệp năm 2025 đã tìm được việc làm trong vòng ba tháng sau khi ra trường, tăng mạnh so với mức 63,3% của năm trước đó. Bên cạnh đó, dữ liệu từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cũng cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của nhóm tuổi 20-24 đã giảm xuống còn 6,4% trong tháng 3, từ mức đỉnh 9,2% vào tháng 9 năm trước. Những con số này cho thấy thị trường việc làm dành cho người trẻ không hề sụp đổ như nhiều dự báo bi quan.
AI sẽ 'cướp việc' hay chỉ là công cụ mới của các cuộc cách mạng công nghệ?
Dù vậy, không thể phủ nhận rằng một số nghiên cứu vẫn chỉ ra tiềm năng thay đổi lớn của AI đối với thị trường lao động. Nghiên cứu từ phòng thí nghiệm AI của Anthropic cho thấy các hệ thống AI hiện tại đã có khả năng thực hiện nhiều nhiệm vụ trong các lĩnh vực như luật, tài chính, kinh doanh và quản lý. Các lãnh đạo công nghệ cũng không ngần ngại đưa ra những dự báo mạnh mẽ. CEO của Anthropic, Dario Amodei, cho rằng AI có thể xóa sổ một nửa số công việc văn phòng cấp thấp. Trong khi đó, Mustafa Suleyman, Giám đốc AI của Microsoft, thậm chí dự đoán kịch bản này có thể trở thành hiện thực chỉ trong vòng 18 tháng.
Tuy nhiên, LeCun không tin rằng một cuộc khủng hoảng việc làm quy mô lớn sẽ xảy ra trong tương lai gần. Ông nhìn nhận AI theo góc độ lịch sử, đặt nó trong chuỗi các cuộc cách mạng công nghệ trước đây. Từ máy hơi nước đến máy tính cá nhân, những phát minh ban đầu gây lo ngại nhưng cuối cùng lại tạo ra nhiều cơ hội hơn là phá hủy. Ông nhận định: "Về bản chất, không có gì khác biệt giữa các cuộc cách mạng công nghệ trước đây và cuộc cách mạng này. Đây chỉ là một bộ công cụ khác giúp chúng ta làm việc hiệu quả hơn".
Quan điểm này cũng được nhiều nhà kinh tế ủng hộ. Thay vì thay thế hoàn toàn con người, công nghệ thường tái định hình công việc, loại bỏ một số vai trò nhưng đồng thời tạo ra những vị trí mới. Điều quan trọng, theo các chuyên gia, là khả năng thích nghi của lực lượng lao động.
Kết luận: Cần nhìn nhận AI một cách cân bằng
Tóm lại, trong khi những cảnh báo về AI và việc làm tiếp tục chiếm sóng truyền thông, cuộc tranh luận vẫn chưa có hồi kết. Một bên là những dự báo về sự thay đổi sâu rộng, thậm chí mang tính "tận thế", bên còn lại là góc nhìn thận trọng hơn dựa trên dữ liệu và lịch sử. Điều rõ ràng là AI đang và sẽ tiếp tục tác động mạnh mẽ đến thị trường lao động. Nhưng liệu đó là một mối đe dọa hay một cơ hội, có lẽ phụ thuộc không chỉ vào công nghệ, mà còn vào cách con người lựa chọn tin tưởng, thích nghi và hành động trước những thay đổi đó.
