Tại triển lãm công nghệ lớn nhất châu Á, ABB Robotics - tập đoàn hàng đầu thế giới về robot và tự động hóa - đã giới thiệu RobotStudio® HyperReality, nền tảng mô phỏng công nghiệp thế hệ mới được phát triển nhằm đưa trí tuệ nhân tạo vào quá trình huấn luyện và vận hành robot. Bên lề Computex 2026, phóng viên Thanh Niên có cuộc trao đổi với ông Craig McDonnell, Giám đốc Điều hành Khối Ngành công nghiệp của ABB Robotics, về tương lai của AI Robotics trong ngành điện tử cũng như vị thế của Việt Nam trong làn sóng sản xuất thông minh đang hình thành trên toàn cầu.
Theo ông McDonnell, ngành điện tử toàn cầu đang phải đối mặt với nhiều áp lực cùng lúc, từ nhu cầu thị trường tăng nhanh, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng cho đến tốc độ đổi mới sản phẩm ngày càng cao. Ông cho biết: "Điều chúng tôi đang chứng kiến là sự hội tụ của nhiều xu hướng cùng lúc. Thị trường điện tử đang mở rộng rất nhanh. Không còn chỉ là câu chuyện của điện tử tiêu dùng nữa mà còn là câu chuyện của hạ tầng tính toán phục vụ AI".
ABB Robotics nhận định, sự bùng nổ của AI đang kéo theo nhu cầu rất lớn đối với máy chủ AI, trung tâm dữ liệu, thiết bị mạng và các linh kiện điện tử liên quan. Điều đó khiến vòng đời sản phẩm ngày càng ngắn lại. "5 năm trước, các nhà sản xuất có thể thay đổi một nền tảng sản phẩm điện tử sau mỗi 3-5 năm. Ngày nay, chu kỳ đó chỉ còn khoảng 1 năm đến 1 năm rưỡi. Điều này có nghĩa các nhà sản xuất phải tái cấu hình dây chuyền nhanh hơn, thường xuyên hơn và phải xử lý nhiều biến thể sản phẩm hơn trước đây", ông nói.
Song song đó là quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. "Chúng tôi chứng kiến rất nhiều hoạt động sản xuất dịch chuyển từ Trung Quốc sang Việt Nam. Điều đó tạo ra cơ hội lớn, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức trong việc xây dựng chuỗi cung ứng và hệ sinh thái sản xuất tại địa phương", ông McDonnell nhận định.
RobotStudio® HyperReality: Khi robot được đào tạo trong nhà máy ảo
Một trong những công nghệ được ABB Robotics giới thiệu tại Computex năm nay là RobotStudio® HyperReality - nền tảng mô phỏng được phát triển nhằm thu hẹp khoảng cách giữa thế giới số và môi trường sản xuất thực tế. Theo ông McDonnell, muốn xây dựng được các hệ thống robot ứng dụng AI thì trước tiên phải có môi trường mô phỏng đủ chính xác để robot có thể học tập. "Ở cốt lõi của các hệ thống robot ứng dụng AI là khả năng tạo ra môi trường mô phỏng để đào tạo robot. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, công nghệ mô phỏng gặp hạn chế vì chưa tạo ra được dữ liệu tổng hợp đủ chính xác để AI có thể học hỏi hiệu quả", ông giải thích.
Đó chính là bài toán mà ABB Robotics muốn giải quyết bằng RobotStudio® HyperReality. "Với RobotStudio® HyperReality, chúng tôi đã thu hẹp đáng kể khoảng cách giữa mô phỏng và thực tế. Trong môi trường sản xuất điện tử, chúng tôi hiện có thể tạo ra các hệ thống mà dữ liệu mô phỏng đạt mức tương quan tới 99% so với điều kiện vận hành ngoài thực tế", ông McDonnell cho biết.
Theo lãnh đạo ABB Robotics, giá trị lớn nhất của công nghệ này không nằm ở bản thân mô phỏng mà ở cách nó thay đổi toàn bộ quy trình phát triển sản xuất. "Điều đó có nghĩa là các doanh nghiệp không cần phải chờ chiếc điện thoại hay linh kiện đó thực sự xuất hiện mới bắt đầu xây dựng dây chuyền sản xuất. Họ có thể phát triển chuỗi cung ứng và môi trường sản xuất song song hoàn toàn trên dữ liệu mô phỏng", ông nói.
Thay vì lắp đặt dây chuyền rồi tiếp tục điều chỉnh trong nhiều tháng, doanh nghiệp có thể huấn luyện robot, kiểm tra các tình huống phát sinh và tối ưu hóa toàn bộ quy trình ngay trong môi trường số. "Bạn có thể đào tạo hoàn chỉnh hệ thống và xử lý các tình huống phát sinh trong sản xuất trước. Khi bắt đầu sản xuất thực tế từ ngày đầu tiên, dây chuyền đã được tối ưu thay vì phải mất thêm 5-6 tháng để tiếp tục điều chỉnh", ông McDonnell cho biết.
ABB Robotics cho biết, năng lực này có thể giúp một số nhà sản xuất điện tử rút ngắn tới một nửa thời gian đưa sản phẩm ra thị trường và giảm chi phí tới 40%, trong bối cảnh vòng đời sản phẩm ngày càng bị rút ngắn.
Việt Nam không còn chỉ là trung tâm lắp ráp
Trong cuộc trao đổi với phóng viên Thanh Niên, ông McDonnell dành nhiều đánh giá tích cực cho thị trường Việt Nam. "Đối với ABB Robotics, Việt Nam là một thị trường tăng trưởng rất nhanh. Nếu nhìn ở góc độ tổng thể, tôi cho rằng Việt Nam đang ở vị thế rất thuận lợi để đón nhận làn sóng thay đổi mới được thúc đẩy bởi AI, robot và sự kết hợp giữa hai yếu tố này", ông nói.
Theo ông McDonnell, trong nhiều năm qua Việt Nam đã thu hút được nhiều tập đoàn đa quốc gia lớn trong lĩnh vực điện tử. Quan trọng hơn, quá trình này đã kéo theo sự phát triển của chuỗi cung ứng nội địa. "Tôi nghĩ đã có những khoản đầu tư rất tốt trong việc xây dựng hệ sinh thái và chuỗi cung ứng trong nước. Nền tảng đã được hình thành và điều đó cho phép Việt Nam phản ứng khá nhanh trước những thay đổi mới của thị trường", ông nhận xét.
Khi được hỏi liệu Việt Nam có thể vượt khỏi vai trò trung tâm lắp ráp để trở thành trung tâm sản xuất điện tử thông minh của khu vực hay không, ông McDonnell đưa ra câu trả lời khá dứt khoát: "Tôi nghĩ Việt Nam thực tế đã bắt đầu quá trình đó rồi". Theo ông, dấu hiệu rõ nhất là xu hướng nội địa hóa ngày càng mạnh mẽ. "Trong khoảng 2-3 năm qua, nội địa hóa có lẽ là chủ đề lớn nhất mà chúng tôi quan sát được. Trước đây, tỷ lệ tham gia của chuỗi cung ứng địa phương có thể chỉ ở mức 20-30% giá trị sản xuất. Hiện nay, trong một số trường hợp, con số đó đã tăng lên 70-80%", ông McDonnell cho biết.
Cơ hội lớn nhưng không thiếu thách thức
Dù đánh giá cao tiềm năng của Việt Nam, lãnh đạo ABB Robotics cho rằng việc ứng dụng AI trong sản xuất sẽ không diễn ra tự động. Theo ông, thách thức lớn nhất hiện nay không hẳn là công nghệ mà là tốc độ thay đổi. "Việt Nam đang trải qua rất nhiều thay đổi cùng lúc. Nhiều doanh nghiệp vẫn đang trong giai đoạn đầu tư mạnh cho tự động hóa. Giờ đây họ lại phải tiếp tục đầu tư cho AI và tự động hóa thế hệ mới. Thách thức lớn nhất là làm sao quản lý được tốc độ thay đổi và sự phức tạp đó", ông nhận định.
Bên cạnh đó là câu chuyện về nguồn nhân lực. "Tôi cho rằng các kỹ năng số sẽ đóng vai trò cốt lõi. Doanh nghiệp cần những người hiểu sâu về robot, đồng thời hiểu cách khai thác dữ liệu mô phỏng và các hệ thống AI để nâng cao hiệu quả sản xuất. Những năng lực này đang phát triển nhưng cần thời gian để xây dựng", ông nói.
Tuy nhiên, ông McDonnell cho rằng AI Robotics không phải sân chơi chỉ dành cho các tập đoàn lớn. "Đó không phải câu chuyện của doanh nghiệp lớn hay nhỏ. Chúng tôi đang nhìn thấy lợi ích ở cả hai nhóm", ông nói. Theo ông, các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong chuỗi cung ứng điện tử thậm chí có thể hưởng lợi đáng kể từ các hệ thống robot linh hoạt ứng dụng AI, đặc biệt trong các mô hình sản xuất nhiều chủng loại sản phẩm nhưng sản lượng không quá lớn.
Kết thúc cuộc trao đổi, ông McDonnell cho rằng Việt Nam đang sở hữu một lợi thế mà không phải quốc gia nào cũng có. "Điều tuyệt vời trong vị thế hiện tại của Việt Nam là quốc gia đã xây dựng được một hệ sinh thái sản xuất đủ lớn. Điều đó đồng nghĩa Việt Nam có thể tạo ra lượng dữ liệu và kinh nghiệm sản xuất cần thiết để đứng ở tuyến đầu của cuộc cách mạng AI vật lý. Đây là một vị thế rất tốt để bắt đầu, nhưng sẽ cần những bước đi táo bạo để nắm bắt cơ hội này", ông nói.
