Trí tuệ nhân tạo (AI) đang viết lại luật chơi tuyển dụng, buộc doanh nghiệp và người lao động phải thay đổi để thích nghi. Từ sàng lọc hồ sơ đến hỗ trợ công việc hàng ngày, AI len sâu vào mọi mắt xích của thị trường lao động. Khi doanh nghiệp ưu tiên nhân sự có khả năng ứng dụng công nghệ, người lao động đối mặt áp lực học hỏi liên tục để không bị bỏ lại.
Doanh nghiệp thay đổi tiêu chí tuyển dụng trong kỷ nguyên AI
Theo báo cáo Future of Jobs Report 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), hơn 1.000 doanh nghiệp toàn cầu đại diện cho hơn 14 triệu lao động cho rằng AI tạo sinh là động lực lớn biến đổi thị trường lao động đến năm 2030. AI và dữ liệu lớn là nhóm kỹ năng tăng trưởng nhanh nhất, trong khi tư duy phân tích vẫn được đánh giá cao nhất.
Chị Ngọc Hạnh, chuyên viên nhân sự tại Hà Nội, cho biết doanh nghiệp không còn chỉ nhìn vào bằng cấp hay kinh nghiệm. "Khả năng thích nghi với công nghệ và ứng dụng AI vào công việc ngày càng được coi trọng. Các vị trí lặp lại như nhập liệu, báo cáo đơn giản đang được tự động hóa. Doanh nghiệp ưu tiên ứng viên có khả năng phân tích, giải quyết vấn đề và phối hợp với công nghệ."
LinkedIn Work Change Report 2025 dự báo đến 2030, khoảng 70% kỹ năng hiện tại sẽ thay đổi do AI. 88% lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng đẩy nhanh ứng dụng AI là ưu tiên quan trọng. Tuy nhiên, biết sử dụng AI không còn là lợi thế lớn. Theo chị Hạnh, nhà tuyển dụng quan tâm cách ứng viên sử dụng AI: nghiên cứu thông tin, tối ưu quy trình, nâng cao chất lượng đầu ra, chứ không phải phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả AI.
Một nghiên cứu năm 2026 trên 1.700 nhà tuyển dụng tại Mỹ và Anh cho thấy ứng viên có kỹ năng AI được mời phỏng vấn cao hơn 8-15%. Dù vậy, AI không làm mất vai trò con người; công nghệ khiến doanh nghiệp chú trọng hơn đến năng lực khó thay thế như tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp và thích ứng.
Người lao động trước áp lực thích nghi và cơ hội mới
Anh Lê Phúc (25 tuổi), nhân viên kinh doanh tại Hà Nội, cho rằng AI tạo ra cạnh tranh mới giữa người biết tận dụng AI và người không biết. "Người dùng AI để tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu, tự động hóa công việc lặp lại có thể tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu suất. Người duy trì phương pháp truyền thống có nguy cơ tụt lại." Anh nhấn mạnh AI chưa thể thay thế tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, giao tiếp, làm việc nhóm và sáng tạo. "AI chỉ là công cụ, giá trị người lao động nằm ở cách họ sử dụng công cụ đó."
Theo LinkedIn, kỹ năng mềm như thích nghi, giao tiếp và hợp tác vẫn then chốt. Người lao động ngày nay dự báo trải qua số lượng công việc gấp đôi so với 15 năm trước. WEF chỉ ra rằng bên cạnh kỹ năng công nghệ, tư duy phân tích, học tập suốt đời, linh hoạt và thích nghi là quan trọng nhất giai đoạn 2025-2030.
Chị Ngọc Hạnh cho rằng điều đáng lo nhất không phải AI thay thế con người, mà là kỹ năng trở nên lỗi thời nhanh hơn. "Công việc lặp lại đang được tự động hóa. Người lao động phải liên tục học hỏi để duy trì cạnh tranh." Chị cảnh báo về phụ thuộc quá mức vào AI: "Nhiều người tin tưởng hoàn toàn vào kết quả AI mà quên kiểm chứng, đặt câu hỏi. Thiếu tư duy phản biện dễ đánh mất giá trị cốt lõi."
Các nghiên cứu lưu ý công việc sáng tạo, phức tạp hoặc đòi hỏi tương tác xã hội vẫn cần con người. Chuyên gia khuyên người lao động nên cộng tác với AI như công cụ hỗ trợ. Người kết hợp chuyên môn, tư duy độc lập và kỹ năng công nghệ sẽ có lợi thế. Chị Hạnh gửi lời khuyên tới sinh viên: "Điều quan trọng là khả năng học hỏi cái mới, thích nghi với thay đổi và không ngừng nâng cấp bản thân. Tinh thần học tập suốt đời quyết định sự nghiệp."
Cuộc cạnh tranh trên thị trường lao động không còn là giữa con người và máy móc, mà giữa người sẵn sàng thích nghi và người đứng ngoài làn sóng công nghệ. Khả năng học hỏi, tư duy phản biện và tinh thần đổi mới là "tấm vé" quan trọng để giữ vững vị thế trong tương lai.
