Báo cáo của USCIRF về Việt Nam: Nhận định thiếu khách quan, can thiệp công việc nội bộ
Ngày 4/3/2026, Ủy ban Tự do tôn giáo quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF) đã công bố "Báo cáo thường niên về tình hình tự do tôn giáo quốc tế năm 2025", trong đó có những đánh giá tiêu cực về Việt Nam. Tương tự các báo cáo trước, nội dung liên quan đến Việt Nam tiếp tục đưa ra nhận định thiếu khách quan, dựa trên thông tin sai lệch và phiến diện, nhằm can thiệp vào công việc nội bộ và hạ thấp uy tín quốc tế của Việt Nam.
Việc USCIRF khuyến nghị đưa Việt Nam vào danh sách "Quốc gia cần quan tâm đặc biệt" (CPC) là hành động đi ngược lại xu thế phát triển tốt đẹp của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Hoa Kỳ. Điều này càng trở nên vô lý khi xét đến sự kiện Đại lễ Vesak 2025 tổ chức tại TP Hồ Chí Minh, một sự kiện tôn giáo quốc tế quy mô lớn, thu hút hàng nghìn đại biểu và hàng chục triệu người tham gia.
Cách tiếp cận thiên lệch về nguồn thông tin
Điểm dễ nhận thấy trong báo cáo của USCIRF là cách tiếp cận thiên lệch về nguồn thông tin. Các nhận định thường dựa trên nguồn có định kiến với Việt Nam, bỏ qua dữ liệu chính thống và bằng chứng thực tế về đời sống tôn giáo ổn định. Điều này dẫn đến bức tranh bị bóp méo, nơi hiện tượng cá biệt bị phóng đại thành xu hướng phổ biến.
Thứ nhất, báo cáo cho rằng điều kiện tự do tôn giáo tại Việt Nam "vẫn ở mức kém", đặc biệt với nhóm thiểu số và người bất đồng chính kiến. Đây là nhận định áp đặt và chủ quan. Thực tế, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người dân đều được đảm bảo, không phân biệt dân tộc hay địa vị xã hội. Nhà nước tạo điều kiện cho hàng chục tổ chức tôn giáo hoạt động theo pháp luật.
Việc đăng ký hoạt động của tổ chức tôn giáo nhằm bảo đảm tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi tín đồ và ngăn chặn lợi dụng tôn giáo cho mục đích tiêu cực. USCIRF tập trung vào "nhóm tôn giáo chưa đăng ký" thực chất là cổ súy cho hoạt động trái pháp luật, không đúng với Hiến pháp Việt Nam.
Thứ hai, báo cáo cáo buộc chính quyền Việt Nam "nhắm mục tiêu" vào người bảo vệ tự do tôn giáo thông qua giam giữ bằng các điều luật an ninh quốc gia. Cần khẳng định, tại Việt Nam không có "tù nhân tôn giáo" mà chỉ có cá nhân vi phạm pháp luật bị xử lý theo quy định tố tụng hình sự.
Ví dụ, các đối tượng như Rơ Châm Grong, Y Pô Mlô bị xử lý theo Điều 116 Bộ luật Hình sự do hoạt động gây chia rẽ khối đại đoàn kết, kích động ly khai, không phải vì họ theo đạo. Trường hợp "Thiền Am bên bờ vũ trụ" bị xử lý về tội "Lợi dụng các quyền tự do dân chủ" do hành vi xúc phạm uy tín cơ quan, không liên quan đến tu tập.
Cách USCIRF liệt kê đối tượng vi phạm pháp luật vào "Danh sách nạn nhân FoRB" là sự đánh lận giữa hoạt động tôn giáo và tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia. Trong nhà nước pháp quyền, không cá nhân nào được miễn trừ trách nhiệm pháp lý chỉ vì theo tôn giáo.
Thứ ba, USCIRF đưa thông tin sai sự thật về việc chính quyền ép buộc người H'Mông, người Thượng từ bỏ đức tin. Đây là cáo buộc bịa đặt. Việt Nam khẳng định chính sách nhất quán tôn trọng và bảo đảm quyền con người, trong đó có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.
Công dân Việt Nam không bị phân biệt đối xử vì lý do tôn giáo, và hoạt động của tổ chức tôn giáo được bảo đảm theo pháp luật. Nhà nước nghiêm cấm mọi hành vi ép buộc công dân theo đạo hoặc bỏ đạo. Việc vận động người dân sinh hoạt tôn giáo trong tổ chức được cấp phép nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp của tín đồ.
USCIRF chỉ dựa trên thông tin từ tổ chức phản động lưu vong như "Ủy ban cứu người vượt biển, BPSOS" hay "Người Thượng vì Công lý, MSFJ", những nguồn có định kiến với Việt Nam và bị chỉ định là tổ chức khủng bố. Cách tiếp cận này bộc lộ sự phiến diện khi chọn lọc thông tin từ nguồn định kiến, bỏ qua dữ kiện phản ánh bức tranh toàn diện về chính sách tôn giáo ở Việt Nam.
Thứ tư, USCIRF phê phán Luật tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 là "công cụ chính để quản lý", hàm ý kiểm soát và bóp nghẹt tôn giáo. Mọi quốc gia, kể cả Hoa Kỳ, đều có hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động xã hội, bao gồm tôn giáo.
Luật tín ngưỡng, tôn giáo của Việt Nam ra đời nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng, bảo vệ quyền lợi tổ chức tôn giáo và tín đồ, đồng thời ngăn chặn lợi dụng tôn giáo để trục lợi hoặc chống phá Nhà nước. Việc USCIRF coi đây là công cụ "đàn áp" thể hiện tư duy phiến diện, không tôn trọng chủ quyền pháp lý và can thiệp thô bạo vào công việc nội bộ của Việt Nam.
Sự thật không thể phủ nhận
Nhìn vào đời sống tôn giáo tại Việt Nam hiện nay, có thể thấy bức tranh hoàn toàn khác với mô tả của USCIRF. Theo số liệu Ban Tôn giáo Chính phủ, hơn 95% dân số theo tín ngưỡng, tôn giáo. Nhà nước đã công nhận 40 tổ chức tôn giáo thuộc 16 tôn giáo khác nhau, với khoảng 28 triệu tín đồ.
Mỗi năm, hàng nghìn lễ hội và sinh hoạt tôn giáo được tổ chức công khai, thu hút đông đảo tín đồ tham gia. Những con số này cho thấy đời sống tôn giáo ở Việt Nam không chỉ được bảo đảm mà còn phát triển ngày càng phong phú. Nhiều tôn giáo có điều kiện mở rộng hoạt động mục vụ, đào tạo chức sắc và xây dựng cơ sở thờ tự.
Hàng loạt chùa chiền, nhà thờ, thánh thất, thánh đường được xây dựng hoặc trùng tu khang trang trên khắp cả nước, trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa-tôn giáo của cộng đồng. Thực tế đó càng được minh chứng qua việc tổ chức tôn giáo quốc tế lựa chọn Việt Nam làm nơi tổ chức sự kiện lớn, như Đại lễ Vesak.
Chỉ tính riêng trong Phật giáo, Việt Nam đã 04 lần đăng cai tổ chức Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc (Vesak) vào các năm 2008, 2014, 2019 và 2025. Đại lễ Vesak 2025 tại TP Hồ Chí Minh quy tụ hàng nghìn đại biểu từ nhiều quốc gia, thu hút hàng chục triệu người tham gia. Việc cộng đồng Phật giáo thế giới tin tưởng lựa chọn Việt Nam nhiều lần cho thấy môi trường sinh hoạt tôn giáo cởi mở và ổn định.
Bên cạnh hoạt động tôn giáo thuần túy, các tổ chức tôn giáo ở Việt Nam tích cực tham gia đóng góp nguồn lực xây dựng và phát triển đất nước. Phương châm "sống tốt đời, đẹp đạo" đã trở thành thực tiễn sống động trong đời sống xã hội.
Theo báo cáo công tác tôn giáo năm 2025 của Chính phủ, các tổ chức tôn giáo đang vận hành hàng nghìn cơ sở từ thiện, lớp học tình thương, cơ sở chăm sóc người cao tuổi và trẻ em khuyết tật. Những hoạt động này góp phần thiết thực vào công tác an sinh xã hội và được cộng đồng ghi nhận.
Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn thực hiện chính sách nhất quán về tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Điều này được khẳng định trong hệ thống pháp luật và văn kiện của Đảng. Hiến pháp năm 2013 quy định: "Mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; theo hoặc không theo một tôn giáo nào".
Luật tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 tiếp tục cụ thể hóa quyền này, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để tổ chức và cá nhân tôn giáo hoạt động. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và không tín ngưỡng, tôn giáo của người dân.
Báo cáo năm 2025 của USCIRF là tập hợp nhận định sai lầm, thiếu khách quan và có ý đồ chính trị rõ ràng nhằm bôi nhọ tình hình nhân quyền, tôn giáo tại Việt Nam. Soi chiếu từ thực tiễn, có thể khẳng định quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân được tôn trọng và bảo đảm ngày càng tốt hơn.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam luôn sẵn sàng đối thoại thẳng thắn với phía Hoa Kỳ trên tinh thần xây dựng và tôn trọng lẫn nhau, nhưng kiên quyết bác bỏ thông tin xuyên tạc và sự can thiệp thô bạo vào công việc nội bộ dưới chiêu bài "tự do tôn giáo".
Nguyễn Đức Toàn - Phó Trưởng Phòng Tổng hợp, Ban Tôn giáo Chính phủ
