Sư đoàn 316: Hành trình 75 năm vẻ vang từ chiến trường đến công cuộc xây dựng đất nước
Ngày 1/5/1951, tại bản SLắng, xã Bình Trung, huyện Cao Lộc (nay là xã Khánh Khê), tỉnh Lạng Sơn, Đại đoàn 316 – tiền thân của Sư đoàn 316 ngày nay – chính thức được thành lập với lực lượng ban đầu gồm các Trung đoàn 98, 174, 176 cùng một số đơn vị binh chủng. Sự kiện này đánh dấu sự ra đời của một trong những đơn vị chủ lực của Quân đội Nhân dân Việt Nam, với bề dày lịch sử đáng tự hào.
Những chiến công lừng lẫy trong kháng chiến
Trong suốt những năm tháng chiến đấu, Đại đoàn 316 đã tham gia nhiều chiến dịch lớn, góp phần quan trọng vào thắng lợi của dân tộc. Đơn vị đã có mặt trong các chiến dịch Hòa Bình, Tây Bắc, Thượng Lào và Đông Xuân 1953-1954. Đỉnh cao là Chiến dịch Điện Biên Phủ, nơi khối bộc phá gần 1.000 kg do đơn vị điểm hỏa tại đồi A1 đã trở thành hiệu lệnh tổng công kích, góp phần làm nên chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.
Đáng chú ý, Đại đoàn 316 là đơn vị làm nhiệm vụ quốc tế sớm và có thời gian lâu nhất của quân đội ta. Từ Chiến dịch Thượng Lào năm 1953 đến những năm chiến đấu liên tục trên chiến trường 6 tỉnh Bắc Lào giai đoạn 1960-1973, đơn vị đã góp phần củng cố tình đoàn kết hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Lào.
Năm 1955, Đại đoàn đổi phiên hiệu thành Sư đoàn 316. Ba năm sau, năm 1958, đơn vị vinh dự được đón Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến thăm, đồng thời được giao nhiệm vụ trở lại Điện Biên Phủ cùng đồng bào vùng Tây Bắc xây dựng Nông trường Điện Biên – nông trường quốc doanh đầu tiên của cả nước.
Trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ, Sư đoàn tiếp tục lập nhiều chiến công, tham gia Chiến dịch Tây Nguyên, tiến vào giải phóng Buôn Ma Thuột, góp phần không nhỏ vào Đại thắng mùa Xuân năm 1975. Với những thành tích xuất sắc, ngày 15/1/1976, Sư đoàn được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân lần thứ nhất.
Kiên cường bảo vệ chủ quyền và chuyển mình trong thời kỳ đổi mới
Từ năm 1979 đến 1984, Sư đoàn 316 tiếp tục chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, kiên cường giữ vững chủ quyền Tổ quốc. Bước vào thời kỳ đổi mới, đơn vị chuyển về đóng quân trên địa bàn các tỉnh Tuyên Quang, Phú Thọ, Yên Bái cũ (nay là Lào Cai).
Tiếp nối truyền thống vẻ vang, Sư đoàn không ngừng nâng cao chất lượng huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu; tích cực đổi mới, sáng tạo, ứng dụng tiến bộ khoa học – kỹ thuật vào thực hiện nhiệm vụ, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện.
Vai trò nòng cốt trong công tác cứu hộ, cứu nạn và phát triển kinh tế – xã hội
Những năm gần đây, Sư đoàn 316 đã khẳng định vai trò nòng cốt trong công tác cứu hộ, cứu nạn, khắc phục hậu quả thiên tai. Trước diễn biến mưa bão phức tạp tại các tỉnh Tuyên Quang, Phú Thọ, Lào Cai…, đơn vị đã huy động hàng nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ kịp thời có mặt tại các địa bàn bị thiệt hại nặng nề.
Ông Đỗ Đình Đạt, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường An Tường, chia sẻ: “Sau cơn bão số 3 (Yagi) năm 2024, trên địa bàn phường bị ngập úng nặng nề, hàng trăm héc-ta lúa, hoa màu bị thiệt hại. Các cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 148 thuộc Sư đoàn 316 đã kịp thời có mặt, cùng chính quyền và người dân tập trung thu hoạch diện tích lúa bị ngập, hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại.”
Sự hỗ trợ của các cán bộ, chiến sĩ không chỉ giúp người dân nhanh chóng ổn định sản xuất, đời sống mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với cấp ủy, chính quyền và lực lượng vũ trang.
Theo Đại tá Bùi Thế Dũng, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 316, nhiều năm qua, hàng chục nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ của Sư đoàn đã được huy động tham gia khắc phục hậu quả mưa lũ, sạt lở đất, cháy rừng, hỏa hoạn trên địa bàn các tỉnh Phú Thọ, Tuyên Quang, Lào Cai, Lai Châu…
Không những vậy, Sư đoàn còn đồng hành, tích cực tham gia phát triển kinh tế – xã hội. Tiêu biểu như tham gia xây dựng dự án đường dây 500kV Lào Cai – Vĩnh Yên với hàng trăm cán bộ, chiến sĩ trực tiếp tham gia mở đường, vận chuyển vật liệu tại những địa hình khó khăn.
Vinh dự đón nhận danh hiệu Anh hùng lần thứ hai
Ghi nhận những đóng góp nổi bật qua 75 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, ngày 24/12/2025, Sư đoàn 316 vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân lần thứ hai. Đây là phần thưởng cao quý khẳng định vị thế, vai trò và truyền thống vẻ vang của đơn vị; đồng thời là Sư đoàn chủ lực đầu tiên được tuyên dương danh hiệu này trong thời kỳ đổi mới.
Đại tá Lâm Dũng Tiến, Chính ủy Sư đoàn 316, cho biết thêm: “Sư đoàn 316 có 17 tập thể và 23 cán bộ, chiến sĩ được Đảng, Nhà nước phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; cùng nhiều phần thưởng cao quý khác như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Ít-xala của Lào. Đặc biệt, 109 cán bộ, chiến sĩ trưởng thành từ Sư đoàn đã được phong quân hàm cấp tướng.”
Với bề dày lịch sử 75 năm, Sư đoàn 316 không chỉ là biểu tượng của tinh thần chiến đấu kiên cường mà còn là hình ảnh đẹp của Bộ đội Cụ Hồ trong lòng nhân dân, luôn sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.
