Hệ thống liên lạc Nga hỗn loạn sau động thái của SpaceX
Liên lạc và kết nối của lực lượng Nga đã trở nên hỗn loạn sau khi công ty SpaceX của tỷ phú Elon Musk chặn truy cập vào hệ thống Internet vệ tinh Starlink. Sự gián đoạn này được cho là nguyên nhân chính giúp Ukraine đạt được bước tiến cục bộ trên chiến trường, giành lại diện tích lãnh thổ đáng kể trong thời gian ngắn.
Ukraine tận dụng cơ hội, giành lại lãnh thổ
Theo phân tích của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Mỹ, được hãng thông tấn AFP công bố, Kiev đã giành lại 91 km2 lãnh thổ trong đợt phản công từ ngày 11 đến 15 tháng 2. Trong đó, 86 km2 nằm tại khu vực cách thành phố Zaporizhzhia khoảng 80 km về phía đông. Đây được xem là diện tích lớn nhất mà Ukraine giành lại được trong khoảng thời gian ngắn như vậy kể từ sau chiến dịch phản công hồi tháng 6 năm 2023.
ISW nhận định nguyên nhân chính dẫn đến thành công này có thể là do lực lượng Nga bị chặn truy cập dịch vụ Internet vệ tinh Starlink. Các blogger quân sự Nga đã báo cáo rằng việc mất kết nối Starlink đang gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng về liên lạc và chỉ huy trên chiến trường.
Động thái quyết liệt từ SpaceX
Công ty SpaceX của Elon Musk bắt đầu yêu cầu xác thực thiết bị đầu cuối Starlink từ ngày 4 tháng 2. Chỉ những thiết bị đã được phê duyệt và nằm trong "danh sách trắng" của Bộ Quốc phòng Ukraine mới có thể tiếp tục hoạt động. Quyết định này đã tác động trực tiếp đến khả năng tác chiến của quân đội Nga.
Các binh sĩ Nga gần như ngay lập tức phàn nàn rằng "Kosmos" và "Sinka", tên mã mà họ đặt cho dịch vụ Starlink và mạng xã hội Telegram, đã ngừng hoạt động. Business Insider dẫn nội dung các đoạn trao đổi qua sóng vô tuyến bị lực lượng Ukraine chặn thu cho biết một quân nhân Nga than thở: "Tệ thật, họ ngắt hết tất cả bộ thu phát Starlink rồi". Một người khác xác nhận: "Kết nối đã hoàn toàn mất, không còn truyền được hình ảnh nữa".
Tác động rõ rệt trên chiến trường
Lính trinh sát đường không Ukraine, thuộc Lữ đoàn Bureviy với hô hiệu Mustang, cho biết họ nhận thấy tần suất khai hỏa đạn pháo, cối của lực lượng Nga đã sụt giảm mạnh ngay trong ngày đầu tiên SpaceX bắt đầu yêu cầu xác thực Starlink. Số lượng các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái (drone) cũng ít đi đáng kể. Mustang chia sẻ: "Các đơn vị của họ cũng khó phối hợp với nhau hơn kể từ thời điểm đó".
Mạng lưới Internet vệ tinh Starlink hiện là công cụ cực kỳ quan trọng trên chiến trường Ukraine, hỗ trợ triển khai hoạt động tác chiến bằng drone và thay thế vai trò của bộ đàm. Kể từ khi Nga phát động chiến dịch vào đầu năm 2022, các nước phương Tây đã chuyển giao cho Ukraine hàng nghìn thiết bị đầu cuối Starlink, trong bối cảnh phần lớn hạ tầng liên lạc truyền thống ở nước này đã bị đối phương phá hủy.
Vai trò then chốt của Starlink trong chiến tranh hiện đại
Những thiết bị cầm tay này giúp lực lượng Ukraine duy trì liên lạc mà không cần phải đi rải hàng km dây cáp, thứ dễ bị hư hại bởi các cuộc tập kích bằng pháo hoặc drone. Starlink còn cho phép hình ảnh do drone ghi lại được truyền tải theo thời gian thực về sở chỉ huy, chỉ thị mục tiêu cho pháo binh để tập kích chính xác, cũng như chia sẻ ngay lập tức thông tin về hoạt động tác chiến qua những ứng dụng nhắn tin mã hóa như Telegram và Signal.
Nhà phân tích quân sự Franz-Stefan Gady nhận định: "Internet vệ tinh đã trở thành một trong, nếu không muốn nói là thành phần quan trọng nhất trong phương thức chiến đấu của Kiev". Ông giải thích thêm: "Starlink đóng vai trò xương sống của hệ thống liên lạc, giúp rút ngắn chuỗi tiêu diệt bằng cách tạo ra chiến trường bán trong suốt".
Nga tìm cách thích ứng sau thất bại
Tình trạng mất kết nối đã giúp Ukraine làm chậm bước tiến của quân đội Nga và giành được bước tiến cục bộ trên tiền tuyến, song chưa đủ để mang lại thay đổi lớn trên chiến trường. Tính đến giữa tháng 2, tần suất pháo kích của lực lượng Nga đã tăng trở lại, dù chủ yếu nhắm vào những vị trí đã được xác định tọa độ từ lâu trên tiền tuyến. Điều này cho thấy Moskva vẫn chưa khôi phục hoàn toàn năng lực liên lạc, kết nối đã mất.
Lữ đoàn Bureviy của Ukraine cho rằng binh sĩ Nga đang nỗ lực tìm phương án thay thế cho Starlink. Mustang cho biết đối phương hiện phải phụ thuộc nhiều hơn vào liên lạc qua bộ đàm, dù biện pháp này dễ bị chặn thu. Lực lượng Nga nhiều khả năng sẽ tìm cách chuyển sang sử dụng các bộ thu phát vệ tinh nội địa, song chúng có tốc độ và chất lượng đường truyền kém hơn nhiều so với Starlink. Những thiết bị này cũng được cho là có kích thước lớn và khó che giấu trên chiến trường.
Một binh sĩ Nga trong đoạn trao đổi bị Ukraine chặn thu đã bày tỏ sự thất vọng: "Cơ bản là không ai còn có Internet nữa. Mọi thứ đều ngừng hoạt động". Thậm chí, một quân nhân khác còn chua chát nhận xét rằng tất cả những gì họ còn trong tay chỉ là "bộ đàm, dây cáp và chim bồ câu".
