Chiều 27/7, tiếp tục chương trình phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng. Dự án do Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trình bày, nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, gắn với phân cấp, phân quyền tối đa, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính phù hợp với yêu cầu cấp bách của thực tiễn.
Nội dung sửa đổi 9 luật quân sự, quốc phòng
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật gồm: Luật Quốc phòng, Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng, Luật Nghĩa vụ quân sự, Luật Biên phòng Việt Nam, Luật Phòng không nhân dân, Luật Lực lượng dự bị động viên, Luật Phòng thủ dân sự, Luật Dân quân tự vệ. Theo Đại tướng Phan Văn Giang, các sửa đổi tập trung vào tổ chức, thẩm quyền và kỹ thuật lập pháp, không phát sinh chính sách mới về chế độ đối với con người và nhiệm vụ chi mới của ngân sách nhà nước.
Cụ thể, Luật Quốc phòng được sửa đổi liên quan đến phòng thủ khu vực. Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam điều chỉnh quy định về chức vụ cán bộ của Chỉ huy Bộ chỉ huy quân sự cấp tỉnh, Ban chỉ huy quân sự cấp xã; hạn tuổi phục vụ cao nhất của Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy quân sự cấp xã; bổ nhiệm chức vụ trong các đơn vị dự bị động viên.
Những điểm mới trong từng luật
Luật Nghĩa vụ quân sự được sửa đổi quy định xử lý hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự; các hành vi bị nghiêm cấm gian dối trong khám sức khỏe quân sự; giải ngạch dự bị; tổ chức giao công dân được gọi nhập ngũ; bàn giao hạ sĩ quan, binh sĩ hoàn thành nghĩa vụ phục vụ tại ngũ; chế độ chính sách của công dân trong thời gian đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển, khám, kiểm tra sức khỏe. Luật Dân quân tự vệ được sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một số điều về Ban chỉ huy quân sự cấp xã; xác định Ban chỉ huy quân sự cấp xã là cơ quan quân sự địa phương trực thuộc Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh và Bộ chỉ huy quân sự cấp tỉnh.
Đại tướng Phan Văn Giang nhấn mạnh: “Việc sửa đổi, bổ sung 9 luật về quân sự, quốc phòng chủ yếu điều chỉnh về tổ chức, thẩm quyền và kỹ thuật lập pháp; không phát sinh chính sách mới về chế độ đối với con người và nhiệm vụ chi mới của ngân sách nhà nước.” Dự thảo Luật quy định 17 nội dung liên quan đến phân cấp, phân quyền theo hướng đẩy mạnh phân cấp cho cấp xã. Việc tổ chức thi hành được thực hiện trên cơ sở nguồn lực hiện có của Bộ Quốc phòng và các cơ quan, đơn vị liên quan, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy.
Ý kiến thẩm tra và đề xuất
Thượng tướng Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, cho biết Thường trực Ủy ban nhất trí cao với Tờ trình của Chính phủ về sự cần thiết ban hành Luật. Về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Nghĩa vụ quân sự, Thường trực Ủy ban tán thành việc điều chỉnh thẩm quyền của các cơ quan, tổ chức trong công tác đăng ký, quản lý nguồn và tuyển chọn, gọi công dân nhập ngũ phù hợp với mô hình tổ chức mới. Để chặt chẽ, Thường trực Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát để phân định rõ trách nhiệm giữa Ban Chỉ huy quân sự cấp xã và Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh trong từng khâu của quy trình tuyển quân, bảo đảm rõ chủ thể, rõ trách nhiệm, không phát sinh chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ.
Về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dân quân tự vệ, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản nhất trí với việc điều chỉnh nhiệm vụ, quyền hạn của Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là cơ quan quân sự địa phương, phù hợp với mô hình, tổ chức bộ máy sau sắp xếp chính quyền địa phương. Đồng thời, đề nghị nghiên cứu quy định Chính trị viên Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là chức vụ cơ bản của sĩ quan, nhằm bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ huy thống nhất và hiệu quả trong tổ chức thực hiện. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục đánh giá sâu tác động về nguồn lực và kinh phí để Ban chỉ huy quân sự cấp xã hoàn thành các nhiệm vụ mới được giao.
Phát biểu của Chủ tịch Quốc hội
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng đủ điều kiện để trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Ông cũng đề nghị cần nghiên cứu ý kiến của cơ quan thẩm tra về việc bố trí Chính trị viên Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là sĩ quan chính quy để phù hợp với chủ trương đưa sĩ quan về cấp xã, thực hiện chế độ một người chỉ huy gắn với chế độ chính ủy, chính trị viên. Trường hợp chưa bố trí được, thì quy định rõ về vị trí, chức năng, nhiệm vụ và mối quan hệ công tác của chức danh Chính trị viên Ban Chỉ huy quân sự cấp xã do Bí thư cấp Ủy kiêm nhiệm. Đây là chức danh kiêm nhiệm đặc thù, vừa là chức vụ chỉ huy, vừa liên quan đến công tác Đảng và công tác chính trị trong lực lượng quân sự ở địa phương.
Phản hồi của Bộ trưởng Quốc phòng
Phát biểu làm rõ thêm, Đại tướng Phan Văn Giang cho biết một năm trước Ban Bí thư đã quy định về tổ chức cơ quan chính trị trong quân đội. Kết luận của Bộ Chính trị về Bí thư đảng ủy cấp xã đảm nhiệm chính trị viên mới được ban hành vào tháng 1/2026. Ông nêu rõ sẽ tiếp thu ý kiến để báo cáo Bộ Chính trị và Ban Bí thư nhằm bổ sung chính trị viên ban chỉ huy quân sự cấp xã là sĩ quan chính quy. Trước đây cả nước có 145 ban chỉ huy quân sự khu vực. Sau khi sửa luật, các đơn vị sẽ được tổ chức lực lượng theo mô hình mới, gắn với việc đưa quân nhân chính quy về Ban Chỉ huy quân sự cấp xã. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử quân đội đưa sĩ quan chính quy về Ban Chỉ huy quân sự cấp xã và cũng là một khái niệm mới khi thực hiện truyền thống “ngụ binh ư nông”.
Tiến độ và kỳ vọng
Dự án Luật dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI trong tháng 8/2026. Với các điều chỉnh mang tính tổ chức và thẩm quyền, kỳ vọng sau khi luật được thông qua, hệ thống quân sự, quốc phòng sẽ hoạt động hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và tinh gọn bộ máy theo chủ trương của Đảng.
