Nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài viết quan trọng với tiêu đề "Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số". Bài viết khẳng định báo chí phải là nơi nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, không phải nơi chạy theo xu hướng.
Báo chí trong kỷ nguyên số: Cơ hội và thách thức
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh rằng sau hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào thời kỳ phát triển mới trên hầu hết các phương diện. Không gian số đã trở thành một thành tố thiết yếu của đời sống hàng ngày. Công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông xuyên biên giới đã thay đổi căn bản cách thông tin được tạo ra, phân phối, tiếp nhận và kiểm chứng.
Ngày nay, người dân học tập, làm việc, giao tiếp, mua bán, giải trí và tham gia các vấn đề xã hội qua các nền tảng trực tuyến. Dòng chảy thông tin nhanh và đa dạng mang lại cơ hội lớn cho phổ biến tri thức, dân chủ xã hội và đổi mới sáng tạo. Các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và thông tin tích cực có thể đến với hàng chục triệu người cùng lúc bằng nhiều hình thức khác nhau. Công nghệ giúp báo chí gần người dân hơn và nhận phản hồi nhanh hơn.
Tuy nhiên, môi trường mạng cũng khiến đời sống thông tin phức tạp hơn, dễ bị chi phối bởi cảm xúc nhất thời, tin sai lệch, thao túng thuật toán và các hoạt động tán phát thông tin có chủ đích. Tin giả, tin nửa đúng nửa sai, hình ảnh và âm thanh giả mạo, nội dung do AI tạo ra, xâm phạm bản quyền, tấn công mạng và đánh cắp dữ liệu ngày càng tinh vi. Thông tin sai có thể lan xa trước khi sự thật kịp được kiểm chứng. Việc phát ngôn bị cắt ghép có thể làm tổn hại uy tín cá nhân, tổ chức, thậm chí ảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân vào chính sách của Đảng và Nhà nước.
Trách nhiệm của báo chí: Đúng hơn, sâu sắc hơn, có ích hơn
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định: "Trách nhiệm của báo chí không chỉ là nhanh hơn, mà trước hết phải đúng hơn, sâu sắc hơn, có ích hơn." Trong trật tự truyền thông mới, báo chí không còn giữ vị trí độc quyền phát tin. Đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người dùng Internet (84,2% dân số) và khoảng 79 triệu định danh người dùng mạng xã hội. Tổng số tài khoản người Việt sử dụng mạng xã hội trong nước khoảng 110 triệu, trong khi tài khoản trên các mạng xã hội nước ngoài khoảng 203 triệu.
Môi trường số giúp báo chí tiếp cận công chúng rộng hơn nhưng cũng phải cạnh tranh trực tiếp với dòng nội dung khổng lồ từ các nền tảng và người dùng. Trên không gian số, hầu như mọi cá nhân đều có thể đưa tin. Tuy nhiên, khi thông tin quá nhiều, xã hội càng cần những địa chỉ đáng tin cậy để xác định điều gì đúng, điều gì cần kiểm chứng. Báo chí phải là nơi nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, không phải nơi chạy theo xu hướng.
Chuyển đổi số báo chí: Đổi mới toàn diện
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh chuyển đổi số báo chí không thể hiểu đơn giản là lập trang điện tử hay mở tài khoản mạng xã hội. Đó phải là cuộc đổi mới toàn diện về tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phân phối nội dung, đo lường công chúng, kinh tế báo chí và văn hóa nghề nghiệp. Báo chí số không phải là báo chí cũ đặt lên nền tảng mới, mà là cách tổ chức mới trong bối cảnh mới.
Trong tòa soạn, mỗi tác phẩm cần được nhìn như một sản phẩm thông tin có mục tiêu rõ ràng. Mọi hình thức thể hiện phải tuân thủ chuẩn mực: chính xác, nhân văn, có kiểm chứng, có trách nhiệm. Cần tránh tình trạng nghiêm túc trên trang chính nhưng dễ dãi trên nền tảng phụ. Báo chí càng đa nền tảng, càng phải thống nhất chuẩn mực.
Dữ liệu là trụ cột của báo chí số
Trong thời đại số, dữ liệu là một trụ cột của báo chí. Dữ liệu không chỉ là con số mà là nền tảng của kiểm chứng và phương tiện để xây dựng các tác phẩm báo chí thuyết phục hơn. Các cơ quan thông tấn, báo chí lớn trên thế giới đều đầu tư lớn cho xây dựng dữ liệu và dành nguồn nhân lực đáng kể cho công tác này. Khi dữ liệu được quản trị tốt, báo chí sẽ tăng sức thuyết phục và phát hiện vấn đề từ sớm.
Chủ quyền thông tin quốc gia
Một vấn đề lớn là quyền chủ động trước các nền tảng xuyên biên giới. Báo chí cần tiếp cận công chúng qua mọi nền tảng nhưng không thể lệ thuộc vào thuật toán bên ngoài. Nếu chỉ chạy theo lượt xem, cơ quan báo chí dễ mất dữ liệu độc giả, mất quyền phân phối và bản sắc. Làm chủ không gian số nghĩa là khai thác nền tảng toàn cầu đồng thời xây dựng kênh riêng, cộng đồng riêng và thương hiệu tin cậy riêng.
Báo chí cách mạng phải là lực lượng chủ lực trong bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia. Việt Nam cần một nền báo chí đối ngoại số mạnh, đa ngôn ngữ, đa phương tiện, có khả năng chuyển tải thông điệp của Việt Nam ra thế giới bằng ngôn ngữ hiện đại và bản sắc dân tộc.
Kinh tế báo chí số và bản quyền
Để hoàn thành sứ mệnh, báo chí cần nguồn lực phát triển bền vững. Kinh tế báo chí số không đối lập với mục tiêu của báo chí cách mạng. Một nền báo chí thiếu nguồn lực sẽ khó đầu tư công nghệ, bảo vệ bản quyền và đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, kinh tế báo chí phải phục vụ sứ mệnh, không dẫn dắt báo chí vào giật gân, câu khách hay thương mại hóa thông tin chính trị - xã hội.
Bản quyền báo chí trong môi trường số và AI phải được bảo vệ nghiêm túc. Nội dung báo chí là kết quả của lao động sáng tạo, kiểm chứng, biên tập và đầu tư tài chính. Sao chép, cắt ghép, khai thác trái phép sẽ làm suy yếu nền tảng kinh tế của báo chí.
Con người là yếu tố quyết định
Mọi định hướng, chiến lược đều phụ thuộc vào con người. Nhà báo trong kỷ nguyên số phải biết làm việc với dữ liệu, công cụ số, mạng xã hội và các chuẩn mực an toàn thông tin. Càng nhiều công cụ, nhà báo càng cần bản lĩnh. Cần tránh tình trạng đăng trước kiểm chứng sau hay để mạng xã hội dẫn dắt. Người làm báo không được đánh đổi uy tín để tăng lượt xem. Trước khi đăng tác phẩm, cần trả lời ba câu hỏi: có đúng không, có cần thiết không, có ích cho xã hội không?
Lãnh đạo cơ quan báo chí cũng phải thay đổi. Tổng biên tập trong tòa soạn số không chỉ duyệt nội dung mà còn kiến tạo chiến lược sản phẩm, dữ liệu, công chúng và công nghệ. Cần xây dựng văn hóa làm việc mới: chuyên nghiệp, kỷ luật trong kiểm chứng, nhanh nhạy trong phản ứng, cởi mở với đổi mới nhưng không dễ dãi với chuẩn mực.
Hoàn thiện thể chế và kiểm chứng thông tin
Trong bối cảnh Luật Báo chí số 126/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, việc hoàn thiện thể chế báo chí số là cần thiết. Thể chế phải bảo vệ quyền tác nghiệp đúng pháp luật, khuyến khích đổi mới sáng tạo, tạo hành lang cho tòa soạn số, kinh tế báo chí số và sử dụng AI có trách nhiệm. Đồng thời, kỷ cương báo chí phải được giữ nghiêm; các sai phạm về thông tin, đạo đức nghề nghiệp phải được xử lý kịp thời.
Một nhiệm vụ cấp thiết là hình thành năng lực kiểm chứng thông tin ở quy mô quốc gia. Cần kết nối chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, cơ quan báo chí chủ lực, chuyên gia công nghệ, cơ sở đào tạo và cộng đồng để phát hiện, xác minh, cảnh báo và phản bác tin giả. Mạng lưới này phải vận hành nhanh, có quy trình rõ ràng, dùng dữ liệu và chứng cứ để thuyết phục công chúng.
Đặt công chúng ở vị trí trung tâm
Trong toàn bộ quá trình đổi mới, phải đặt công chúng ở vị trí trung tâm. Công chúng số không chỉ tiếp nhận thông tin mà thường xuyên phản hồi, kiểm chứng ngược và đòi hỏi báo chí minh bạch hơn. Báo chí phải biết lắng nghe nhưng không chạy theo cảm xúc tức thời, tôn trọng tranh luận nhưng không dung dưỡng thông tin độc hại. Với giới trẻ, báo chí có thể đổi mới để tiếp cận tốt hơn nhưng không hạ thấp chuẩn mực.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước kết luận: "Báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số phải kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh chính trị và năng lực công nghệ, giữa lý tưởng cách mạng và tư duy đổi mới, giữa tính chiến đấu và tính nhân văn, giữa trách nhiệm quốc gia và khả năng hội nhập."
Làm chủ không gian số không thể chỉ bằng khẩu hiệu mà phải bắt đầu từ từng tòa soạn, từng quy trình kiểm chứng, từng kho dữ liệu, từng sản phẩm báo chí và từng ứng xử của nhà báo. Với truyền thống vẻ vang hơn một thế kỷ, báo chí cách mạng Việt Nam sẽ tiếp tục đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân trong thời đại số.
