Ngày 22/6, ông Keir Starmer chính thức tuyên bố từ chức Thủ tướng Anh và lãnh đạo Đảng Lao động cầm quyền, chỉ 2 năm sau chiến thắng lịch sử của đảng này trong cuộc tổng tuyển cử. Quyết định được đưa ra sau nhiều ngày chịu áp lực mạnh mẽ từ các nghị sĩ Đảng Lao động, bao gồm cả thành viên nội các, đặc biệt sau khi ông Andy Burnham giành chiến thắng trước Đảng Reform UK trong cuộc bầu cử bổ sung tại Makerfield và trở lại Westminster với tư cách nghị sĩ.
Tuyên bố từ chức và quá trình chuyển giao
Trong bài phát biểu trước Số 10 phố Downing, ông Starmer cho biết ông đã lắng nghe ý kiến từ các nghị sĩ trong đảng rằng ông không còn là người phù hợp nhất để dẫn dắt đảng vào cuộc tổng tuyển cử tiếp theo. Ông nói: "Câu hỏi mà đảng của tôi đang đặt ra lúc này là liệu tôi có phải là người phù hợp nhất để dẫn dắt chúng ta bước vào cuộc tổng tuyển cử tiếp theo hay không. Tôi đã nghe câu trả lời của các thành viên đảng trong quốc hội về câu hỏi đó, và tôi chấp nhận câu trả lời đó với thái độ trân trọng. Mọi quyết định tôi đưa ra đều nhằm đặt lợi ích của đất nước mà tôi yêu quý lên hàng đầu, đó là lý do tại sao tôi sẽ từ chức lãnh đạo đảng Lao động."
Ông Starmer dự kiến vẫn giữ vị trí Thủ tướng Anh cho đến khi quốc hội nhóm họp trở lại vào tháng 9, đồng thời tham dự Hội nghị Thượng đỉnh NATO tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ vào đầu tháng 7. Ông yêu cầu Ban Điều hành Quốc gia (NEC) của Đảng Lao động lập kế hoạch thời gian biểu cho cuộc bầu cử lãnh đạo mới, với việc mở cửa đề cử từ ngày 9/7 và hoàn tất trước kỳ nghỉ hè. Mục tiêu là có lãnh đạo mới trước khi Quốc hội mở cửa trở lại vào tháng 9.
Quy tắc bầu lãnh đạo mới của Đảng Lao động
Theo quy tắc bầu lãnh đạo mới, một ứng cử viên phải nhận được sự ủng hộ từ ít nhất 81 nghị sĩ Đảng Lao động, chiếm 20% tổng số nghị sĩ của đảng. Sau đó, ứng cử viên cần nhận được đề cử từ 5% số thành viên Đảng Lao động tại các khu vực bầu cử, hoặc từ 3 tổ chức liên kết (trong đó phải bao gồm 2 công đoàn) đại diện cho 5% tổng số thành viên liên kết. Chỉ sau khi vượt qua 2 giai đoạn này, các ứng viên mới được trình diện trước toàn thể đảng viên. Ứng cử viên thắng cuộc cần hơn 50% phiếu ưu tiên đầu tiên. Cuộc đua vào vị trí lãnh đạo Đảng Lao động trước đây vào năm 2020 kéo dài khoảng 3 tháng, nhưng lần này NEC có thể rút ngắn còn tối đa 2 tháng.
Ứng cử viên tiềm năng
Trong số những cái tên tiềm năng thay thế ông Starmer, ông Andy Burnham hiện là ứng viên hàng đầu. Việc ông Burnham từ bỏ chức Thị trưởng Greater Manchester để tranh cử và thắng lớn tại Makerfield cho thấy ông tin tưởng có đủ sự ủng hộ từ các nghị sĩ trong đảng. Theo The Guardian, ông Burnham đã nhận được sự ủng hộ từ hơn 200 nghị sĩ, đủ để dễ dàng vượt ngưỡng 81. Nếu không có đối thủ, ông có thể trở thành ứng cử viên duy nhất và nhậm chức chỉ trong vài tuần hoặc vài ngày. Tuy nhiên, ông Burnham được cho là muốn một giai đoạn chuyển tiếp khoảng 3 tháng để chuẩn bị cho chính phủ mới.
Ông Wes Streeting, cựu Bộ trưởng Y tế, đã khẳng định có đủ 81 nghị sĩ ủng hộ và sẵn sàng tranh cử, dù số lượng thực tế chưa rõ ràng. Ngoài ra, ông Streeting có thể thỏa thuận với ông Burnham để nhận vị trí trong nội các mới. Ông Al Carns, cựu sĩ quan Thủy quân Lục chiến và cựu Bộ trưởng Quân lực, cũng gợi ý tham gia nhưng khó đảm bảo đủ sự ủng hộ cần thiết.
Thách thức cho người kế nhiệm
Người kế nhiệm ông Starmer sẽ đối mặt với nhiều thách thức lớn, bao gồm việc lèo lái nền kinh tế Anh trong bối cảnh quốc tế phức tạp và mối đe dọa từ đảng cực hữu của ông Nigel Farage. Một số nghị sĩ lo ngại ông Burnham chưa được chuẩn bị đủ và muốn có cuộc tranh cử đầy đủ để kiểm tra, trong khi những người khác ưu tiên chuyển giao nhanh chóng để tránh tổn hại thêm cho đảng.
