Trong tâm thức nhiều người Việt, Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước mà còn gắn với khát vọng đổi mới, tinh thần tiên phong và ý chí vươn lên không ngừng. Khi đọc Nghị quyết 09, người dân cảm nhận được những mục tiêu phát triển địa phương và khát vọng lớn hơn: xây dựng mô hình phát triển mới cho đất nước trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết không chỉ nói về tương lai một thành phố, mà phản ánh cách Bộ Chính trị hình dung con đường phát triển Việt Nam nhiều thập niên tới.
Khẳng định vai trò đầu tàu
Thành phố Hồ Chí Minh giữ vai trò trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế; là đầu tàu tăng trưởng, cực phát triển quan trọng. Tuy nhiên, phát triển chưa tương xứng tiềm năng; các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và quản trị đô thị chậm được tháo gỡ; chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế; một số vấn đề xã hội, môi trường chưa giải quyết hiệu quả.
Mô hình phát triển mới cho kỷ nguyên mới
Bốn thập niên Đổi mới, tăng trưởng Việt Nam chủ yếu dựa vào vốn đầu tư, đất đai và lao động. Mô hình này đang tiến tới giới hạn. Đại hội XIV đặt mục tiêu đưa Việt Nam thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa, đất nước cần mô hình dựa trên tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng thể chế. Tinh thần đó thể hiện rõ trong Nghị quyết 09, với sự quan tâm đặc biệt cho trung tâm tài chính quốc tế, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Lần đầu tiên, TP.HCM được đặt vào vị trí tiên phong của nền kinh tế tri thức Việt Nam. Kỳ vọng không chỉ là phát triển nhanh hơn, mà chứng minh tăng trưởng tương lai phải do tri thức, sáng tạo và năng suất tạo ra. Thành công tại TP.HCM hôm nay sẽ trở thành động lực phát triển mới cho cả nước.
Đột phá về thể chế
Một trong những điểm đột phá quan trọng nhất của Nghị quyết 09 là tư duy về thể chế, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho thành phố khai thác tối đa tiềm năng, huy động mọi nguồn lực. Nghị quyết nhấn mạnh xây dựng và ban hành Luật Đô thị đặc biệt nhằm tạo thể chế vượt trội, khung pháp lý đồng bộ, trở thành “đột phá của đột phá”, cùng với phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, trao quyền tự chủ cao hơn, thí điểm cơ chế mới, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Mục tiêu không dừng ở tháo gỡ vướng mắc trước mắt, mà hướng tới xây dựng thể chế dẫn dắt sự phát triển. Đây là chuyển dịch quan trọng trong tư duy quản trị quốc gia: cơ chế đặc thù giúp giải quyết điểm nghẽn cụ thể, nhưng thể chế tốt mới tạo năng lực cạnh tranh dài hạn. TS Nguyễn Sĩ Dũng nhận định: “Lợi thế cạnh tranh lớn nhất của một quốc gia không còn nằm ở tài nguyên thiên nhiên hay lao động giá rẻ mà ở chất lượng thể chế và quản trị.” Nghị quyết 09 không chỉ đặt mục tiêu xây dựng thành phố giàu có hơn, mà kỳ vọng xây dựng thành phố có khả năng thử nghiệm thiết kế thể chế mới, phương thức quản trị mới, động lực phát triển mới. TP.HCM từng bước trở thành đầu tàu thể chế.
Chất lượng sống là đích đến
Nghị quyết dành sự quan tâm đặc biệt cho chất lượng sống: nhà ở, giao thông, môi trường, văn hóa, an sinh xã hội, không gian sống. Thành công của địa phương thường đo bằng tốc độ tăng trưởng hay quy mô kinh tế, nhưng kinh nghiệm đô thị thành công nhất thế giới cho thấy tăng trưởng chỉ là phương tiện, chất lượng sống mới là mục tiêu. Một thành phố không hiện đại vì nhiều tòa nhà cao tầng, mà quan trọng hơn là người dân cảm thấy hạnh phúc, an toàn, thuận tiện và có nhiều cơ hội phát triển. Nghị quyết 09 đặt mục tiêu xây dựng TP.HCM thành đô thị văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo, đáng sống và giàu bản sắc, khẳng định triết lý phát triển mới: lấy con người làm trung tâm, lấy chất lượng cuộc sống làm thước đo cuối cùng.
Tầm nhìn kỷ nguyên mới
Trong lịch sử, luôn có những vùng đất được giao sứ mệnh lớn hơn chính mình. Thâm Quyến từng là nơi Trung Quốc thử nghiệm cải cách, mở cửa. Singapore từng chứng minh quốc gia nhỏ bé có thể trở thành trung tâm toàn cầu. Họ thành công vì được trao quyền đi trước, được phép thử nghiệm và giao trách nhiệm mở đường. Nghị quyết 09 cho thấy Bộ Chính trị đặt niềm tin tương tự vào TP.HCM. Hầu như tất cả định hướng lớn của đất nước trong kỷ nguyên mới đều hội tụ tại đây. Thực tiễn cho thấy mô hình phát triển mới thường bắt đầu từ một địa phương tiên phong, đủ năng động để biến ý tưởng thành hiện thực. TP.HCM được giao sứ mệnh đó: tiên phong mở đường về mô hình phát triển, thể chế và phương thức quản trị hiện đại, tạo sức lan tỏa, đóng góp cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Đầu tàu không chỉ chạy nhanh nhất mà còn kéo cả đoàn tàu tiến về phía trước.
Bốn thập niên trước, TP.HCM là nơi khởi nguồn cho nhiều tư duy đổi mới. Kỳ vọng hôm nay là khả năng mở đường cho mô hình phát triển mới: tri thức là động lực chủ yếu, thể chế và quản trị là nguồn lực của mọi nguồn lực, đổi mới sáng tạo là năng lực cạnh tranh cốt lõi, con người là mục tiêu cao nhất. Nếu hoàn thành sứ mệnh, thành công lớn nhất của TP.HCM sẽ thuộc về tương lai cả dân tộc. Mục tiêu hướng đến 100 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, năm 2075: TP.HCM là đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới, tăng trưởng xanh, bền vững, chất lượng cuộc sống cao, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu.
