Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã chính thức ký biên bản ghi nhớ nhằm chấm dứt xung đột giữa hai nước và mở lại eo biển Hormuz sớm hơn kế hoạch. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh ông Trump đang có mặt tại Pháp sau hội nghị G7.
Chi tiết bản ghi nhớ
Hãng tin Reuters dẫn nguồn tin ngày 17/6 cho biết, dù thỏa thuận dự kiến được ký kết trong một buổi lễ chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6, hai bên đã tiến hành ký kết sớm hơn. Nhà Trắng và truyền thông nhà nước Iran đã công bố nội dung văn kiện. Cả hai tổng thống đều ký kỹ thuật số, và Bộ Ngoại giao Iran xác nhận thỏa thuận có hiệu lực từ thứ Tư.
Biên bản ghi nhớ bao gồm: chấm dứt ngay lập tức cuộc chiến trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon; khôi phục hoàn toàn lưu thông hàng hải tại eo biển Hormuz; dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng Iran; bãi bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế; giải tỏa tài sản bị phong tỏa; và một kế hoạch trị giá 300 tỷ USD để phục hồi kinh tế cho Iran. Iran cũng cam kết không chế tạo vũ khí hạt nhân.
Tuy nhiên, theo CNN, bản đề cương gồm 14 điểm này để ngỏ nhiều chi tiết quan trọng, bao gồm vấn đề chương trình hạt nhân của Iran. Văn kiện hứa hẹn mang lại cho Iran nguồn tài chính lớn thông qua việc dỡ bỏ trừng phạt, cho phép bán dầu và tiếp cận tài sản bị phong tỏa cùng 300 tỷ USD tài trợ.
Một quan chức cấp cao Mỹ đã công bố toàn văn tài liệu 14 điểm trong cuộc họp báo trực tuyến. Theo thỏa thuận, eo biển Hormuz sẽ được miễn phí lưu thông trong 60 ngày. Mặc dù văn bản để ngỏ khả năng thu phí trong tương lai, quan chức Mỹ khẳng định điều này khó xảy ra. Về quỹ đầu tư 300 tỷ USD, Washington làm rõ Mỹ sẽ không trực tiếp đóng góp tài chính.
Về hạt nhân, văn kiện tái khẳng định cam kết của Iran không sở hữu hoặc phát triển vũ khí hạt nhân, nhưng chi tiết then chốt để lại cho các vòng đàm phán cuối cùng. Nhà Trắng xác nhận thông tin ký kết chỉ ít phút sau khi ông Trump bác bỏ các chỉ trích. Ông vẫn lưu lại Pháp sau Hội nghị G7.
Nội dung biên bản ghi nhớ do quan chức Mỹ công bố nhất quán với thông tin trước đó, nhưng cung cấp thêm chi tiết về các vấn đề gây tranh cãi: xử lý kho uranium làm giàu, chấm dứt giao tranh tại Lebanon, cơ chế quản lý eo biển Hormuz, chương trình tên lửa và lực lượng đồng minh của Tehran.
Phản ứng từ Israel
Về phía Israel, ông Trump cho biết Tel Aviv đã được xem bản sao thỏa thuận. Tuy nhiên, truyền thông Israel đưa tin yêu cầu tiếp cận văn kiện của họ bị từ chối, và Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố không nắm đầy đủ các điều khoản.
Ông Trump dọa ném bom nếu Iran vi phạm
Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ nối lại các cuộc tấn công và tiêu diệt các quan chức Iran nếu họ không tôn trọng cam kết. "Chúng tôi sẽ ném bom tới tấp nếu họ vi phạm thỏa thuận", ông Trump phát biểu. "Tôi không muốn điều đó xảy ra. Tôi muốn họ tôn trọng thỏa thuận". Ông gọi người dân Iran là "những người thông minh" trong lúc các nhà đàm phán làm việc để đạt được lệnh ngừng bắn vĩnh viễn trong 60 ngày. Trước đó, ông từng tuyên bố: "Nếu tôi không thích, nếu họ không cư xử đúng mực, chúng tôi sẽ quay lại và dội bom ngay vào đầu họ".
Tác động đến giá dầu
Giá dầu tiếp tục giảm vào thứ Tư do kỳ vọng mở lại eo biển Hormuz. Hợp đồng dầu thô Brent tương lai xuống dưới 80 USD, mức thấp nhất kể từ khi xung đột bắt đầu. Tuy nhiên, giá dầu tăng trở lại hơn 1% sau khi ông Trump tuyên bố có thể nối lại chiến tranh. Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết các bên vẫn có thể rút lui cho đến khi thỏa thuận ràng buộc được xác lập.
Thỏa thuận 14 điểm gia hạn lệnh ngừng bắn đã thông báo vào tháng 4 thêm 60 ngày để đàm phán lệnh đình chiến cuối cùng.
Những mục tiêu chưa đạt được của ông Trump
Bất chấp giọng điệu cứng rắn, ông Trump dường như đạt được ít mục tiêu so với mong muốn ban đầu. Iran có vẻ tiến gần hơn đến việc được dỡ bỏ trừng phạt trị giá hàng tỷ USD. Chính phủ thần quyền Iran vẫn tồn tại, kho uranium làm giàu cao chưa được giao nộp, năng lực tên lửa đạn đạo chưa bị phá hủy, và họ chưa chấm dứt hỗ trợ các lực lượng dân quân chống Israel như Hezbollah tại Lebanon.
Phát biểu tại Paris, ông Trump bác bỏ cam kết tiêu diệt mọi tên lửa của Iran và "san phẳng ngành công nghiệp tên lửa". Ông nói: "Nếu các quốc gia khác có chúng, thì việc Iran không có gì cả là hơi không công bằng".
Các lãnh đạo G7 tại hội nghị Evian-les-Bains hoan nghênh thỏa thuận. Các nhà lãnh đạo châu Âu chia sẻ quan ngại về chương trình hạt nhân của Iran, nhưng chưa bao giờ ủng hộ chiến tranh không có ủy quyền của Liên Hợp Quốc, đồng thời lo ngại Iran giành lợi thế khi trụ vững trước cuộc tấn công của siêu cường và khẳng định quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
"Chúng tôi nhấn mạnh sự cần thiết của việc đàm phán... để giải quyết các mối đe dọa do Iran gây ra, đồng thời đảm bảo họ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân", các lãnh đạo Pháp, Đức, Anh, Nhật Bản, Ý, Canada và Mỹ tuyên bố. Họ yêu cầu ngừng bắn ngay lập tức tại Lebanon, nơi thỏa thuận kêu gọi chấm dứt thù địch giữa Israel và Hezbollah. Giao tranh đã giảm bớt nhưng chưa chấm dứt, và Israel tuyên bố giữ quyền sử dụng vũ lực.
Ông Trump chỉ trích nhẹ nhàng ông Netanyahu
Ông Trump hôm thứ Tư đã nhẹ nhàng chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về chiến thuật tại Lebanon. Hai người nhiều lần bất đồng về việc Israel từ chối hạn chế các cuộc tấn công Hezbollah. "Netanyahu là một người tốt, chỉ là đôi khi hơi kích động", ông Trump nói. "Chúng tôi có chút tranh cãi về Lebanon. Tôi nói ông nên nhẹ tay một chút, Bibi. Ông không cần phải phá sập một tòa nhà mỗi khi thấy ai đó từ Hezbollah đi vào đó".
Truyền thông nhà nước Lebanon đưa tin về các cuộc không kích và pháo kích mới của Israel tại miền nam trong suốt ngày thứ Tư. Các nguồn tin an ninh Lebanon cho biết Hezbollah đã phóng hai cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái vào lực lượng Israel. Israel sau đó cho biết 5 binh sĩ của họ bị thương.
