Sáng ngày 19 tháng 3, tại Phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các đại biểu đã tiến hành thảo luận chuyên sâu về Dự thảo Nghị quyết liên quan đến cơ chế phối hợp và chính sách đặc thù, nhằm mục tiêu nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và giải quyết các tranh chấp đầu tư quốc tế. Động thái này được đánh giá là vô cùng cấp thiết, trong bối cảnh số lượng và quy mô thiệt hại từ các vụ kiện đầu tư quốc tế đang có xu hướng gia tăng đáng kể trên phạm vi toàn cầu.
Chuyển dịch trọng tâm từ giải quyết sang phòng ngừa
Tại phiên họp, nhiều ý kiến đã nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển dịch trọng tâm từ việc tập trung vào giải quyết tranh chấp sang chủ động phòng ngừa từ gốc. Các đại biểu đã đề xuất việc thiết lập một "bộ lọc" thông qua cơ chế đánh giá rủi ro bắt buộc, áp dụng cho mọi thỏa thuận đầu tư quốc tế, nhằm giảm thiểu nguy cơ phát sinh mâu thuẫn trong tương lai.
Đề xuất thành lập trung tâm chuyên trách và vấn đề chế độ đãi ngộ
Một điểm đáng chú ý trong phiên thảo luận là đề xuất thành lập một đơn vị chuyên trách, có thể là Trung tâm, trực thuộc Bộ Tư pháp. Ý tưởng này nhận được sự ủng hộ cao từ nhiều phía, tuy nhiên, mô hình hoạt động cụ thể và chế độ chính sách đi kèm vẫn là những vấn đề cần được quan tâm và làm rõ hơn nữa.
Về mô hình hoạt động, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương đã đưa ra gợi ý về cấu trúc hai tầng: tầng điều phối do Bộ Tư pháp đảm nhiệm và tầng chuyên môn tập trung vào nghiên cứu, tư vấn, và hòa giải. Điều này nhằm đảm bảo tính hiệu quả và chuyên môn hóa trong quá trình xử lý các tranh chấp phức tạp.
Trình bày về nội dung "luật sư công" và chế độ đãi ngộ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết hiện nay vẫn còn tình trạng "chảy máu chất xám" trong lĩnh vực pháp luật quốc tế, khi nhiều chuyên gia giỏi chuyển sang khu vực tư nhân. Để khắc phục, dự thảo đề xuất mức lương tối đa cho chuyên gia có thể lên đến 100 lần mức lương cơ sở, nhằm thu hút và giữ chân nhân tài.
Ý kiến từ các lãnh đạo và vấn đề địa phương
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định và Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đều thống nhất quan điểm về việc cần thiết phải xây dựng một cơ chế "đặc biệt mạnh" để thu hút đội ngũ luật sư trình độ cao phục vụ cho Nhà nước. Điều này sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ lợi ích quốc gia trong các vụ kiện quốc tế.
Một bất cập khác được Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng chỉ ra là lo ngại về cơ chế hiện hành, khi để các địa phương chủ trì giải quyết những vụ kiện phức tạp vượt quá năng lực chuyên môn của họ. Ông đề nghị làm rõ vai trò của Bộ Tư pháp với tư cách là đầu mối quốc gia, có trách nhiệm hỗ trợ thực chất cho địa phương trong các tình huống này.
Bên cạnh đó, các quy định về bảo mật an ninh quốc phòng cũng được yêu cầu tích hợp chặt chẽ vào cơ chế mới. Mục tiêu là vừa đảm bảo bảo vệ bí mật nhà nước, vừa khai thác hiệu quả các tài liệu cần thiết để phục vụ cho việc giải quyết tranh chấp một cách minh bạch và công bằng.
Kết luận và hướng đi tiếp theo
Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh nhấn mạnh rằng Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành nội dung của dự thảo. Ông đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo, cùng các cơ quan có liên quan, tiến hành rà soát, nghiên cứu, tiếp thu hoặc giải trình đầy đủ và thuyết phục các ý kiến đóng góp từ Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng như các ý kiến thẩm tra khác.
Phó Chủ tịch Vũ Hồng Thanh cũng giao nhiệm vụ cho Ủy ban Kinh tế và Tài chính phối hợp với Hội đồng Dân tộc và các ủy ban khác của Quốc hội tổ chức họp toàn thể ủy ban để thẩm tra chính thức. Kết quả thẩm tra sẽ được trình lên Quốc hội tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho lĩnh vực đầu tư quốc tế.
