Bộ Công an đề xuất tăng gấp đôi mức phạt không lập biên bản
Ngày 20 tháng 3, Bộ Tư pháp đã chính thức công bố tài liệu thẩm định đối với dự thảo hồ sơ chính sách luật Xử lý vi phạm hành chính. Dự án luật quan trọng này do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, với nhiều đề xuất cải cách đáng chú ý nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.
Tăng mức phạt tiền tối đa để mở rộng phạm vi áp dụng
Theo quy định hiện hành của Luật Xử lý vi phạm hành chính, hình thức xử phạt không lập biên bản chỉ được áp dụng khi mức phạt tiền tối đa là 500.000 đồng đối với cá nhân và 1 triệu đồng đối với tổ chức. Tuy nhiên, Bộ Công an nhận thấy các mức tiền phạt này đang ở mức tương đối thấp so với mặt bằng chung của các khung xử phạt trong nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước.
Thực tế thi hành luật cho thấy phạm vi áp dụng xử phạt không lập biên bản hiện nay rất hẹp. Nhiều hành vi vi phạm hành chính phổ biến có mức tiền phạt cao hơn, dù tính chất và mức độ vi phạm không nghiêm trọng và hoàn toàn có thể xử lý theo thủ tục đơn giản. Việc giới hạn mức tiền phạt thấp đã khiến số vụ việc đủ điều kiện áp dụng hình thức xử phạt này trở nên rất ít, không đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.
Để khắc phục tình trạng bất cập này, Bộ Công an đã đưa ra đề xuất tăng mức tiền tối đa được áp dụng hình thức xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản lên mức 1 triệu đồng đối với cá nhân và 2 triệu đồng đối với tổ chức. Đây được xem là bước đi cần thiết để mở rộng phạm vi áp dụng, giúp thủ tục xử phạt trở nên linh hoạt và hiệu quả hơn.
Lịch sử điều chỉnh mức phạt qua các thời kỳ
Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 ban đầu quy định mức phạt tiền tối đa được áp dụng xử phạt không lập biên bản là 250.000 đồng với cá nhân và 500.000 đồng với tổ chức. Đến tháng 6 năm 2025, tại kỳ họp thứ 9 của Quốc hội khóa XV, luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật này đã được thông qua, nâng mức phạt tiền tối đa lên 500.000 đồng với cá nhân và 1 triệu đồng với tổ chức.
Hiện nay, Bộ Công an tiếp tục đề xuất nâng ngưỡng phạt tiền tối đa lên gấp đôi so với quy định hiện hành. Sự điều chỉnh này phản ánh nhu cầu thực tế trong công tác quản lý nhà nước và xu hướng cải cách thủ tục hành chính.
Mở rộng áp dụng cho trường hợp 'phạt nguội'
Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo luật là việc bổ sung trường hợp được áp dụng hình thức xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản. Theo quy định hiện hành, khi vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ thì bắt buộc phải lập biên bản.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều hành vi vi phạm có tính chất đơn giản, mức xử phạt thấp được phát hiện qua các phương tiện như camera giám sát, thiết bị ghi hình, ghi âm đã có đầy đủ căn cứ và dữ liệu điện tử để ra quyết định xử phạt. Việc buộc phải lập biên bản trong tất cả các trường hợp này làm tăng thủ tục không cần thiết, kéo dài thời gian xử lý, phát sinh chi phí và chưa thực sự phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính cũng như chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước.
Do đó, cơ quan soạn thảo đề xuất trường hợp vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ cũng được áp dụng hình thức xử phạt không lập biên bản. Nếu đề xuất này được thông qua, người có thẩm quyền xử phạt sẽ được quyền ra quyết định xử phạt tại chỗ mà không cần thực hiện thủ tục lập biên bản phức tạp.
Phân biệt giữa xử phạt không lập biên bản và có lập biên bản
Luật sư Bùi Đình Ứng, thành viên Đoàn luật sư Thành phố Hà Nội, giải thích rằng thủ tục xử phạt vi phạm hành chính bao gồm hai hình thức chính: xử phạt không lập biên bản và xử phạt có lập biên bản.
Xử phạt không lập biên bản thường được áp dụng với các vụ việc vi phạm đơn giản, rõ ràng, không có tình tiết phức tạp. Người có thẩm quyền xử phạt được quyền ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính ngay tại chỗ và giao một bản quyết định cho cá nhân, tổ chức bị xử phạt.
Cá nhân, tổ chức vi phạm có thể nộp tiền phạt tại chỗ cho người có thẩm quyền xử phạt. Người thu tiền phạt có trách nhiệm giao chứng từ thu tiền phạt cho cá nhân, tổ chức nộp tiền và phải nộp tiền phạt trực tiếp tại Kho bạc Nhà nước hoặc vào tài khoản của Kho bạc Nhà nước.
Trong khi đó, xử phạt có lập biên bản có thủ tục phức tạp hơn nhiều, bao gồm:
- Lập biên bản vi phạm hành chính
- Xác minh tình tiết hoặc xác định giá trị tang vật (nếu cần thiết)
- Ra quyết định xử phạt
- Gửi quyết định xử phạt cho người vi phạm để thi hành
Hồ sơ xử phạt có lập biên bản phải bao gồm biên bản vi phạm hành chính, quyết định xử phạt hành chính, các tài liệu, giấy tờ có liên quan và phải được đánh bút lục đầy đủ.
Luật sư Ứng nhấn mạnh: "Xử phạt không lập biên bản không có nghĩa là người vi phạm đưa tiền rồi người có thẩm quyền xử phạt giữ luôn. Quy trình phải có chứng từ về việc nộp và thu tiền, sau đó số tiền này được nộp vào kho bạc. Việc này giúp tiết kiệm thời gian, công sức cho cả người thi hành công vụ và người vi phạm."
Các đề xuất của Bộ Công an trong dự thảo luật Xử lý vi phạm hành chính được kỳ vọng sẽ góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước và phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong bối cảnh hiện nay.
