Bộ Công an đang lấy ý kiến về dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự, trong đó đề xuất tách biệt hai hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả và hàng kém chất lượng. Theo cơ quan soạn thảo, việc xử lý hình sự hiện nay chưa có sự phân biệt rõ ràng giữa hai loại hành vi này, dẫn đến bất cập trong thực tiễn áp dụng pháp luật.
Thực trạng xử lý hàng giả và hàng kém chất lượng
Bộ luật Hình sự hiện hành quy định bốn tội danh liên quan đến hàng giả, bao gồm: sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192); sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193); sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194); và sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi (Điều 195).
Theo Bộ Công an, mức độ nguy hiểm của hai hành vi này hoàn toàn khác nhau. Việc áp dụng cùng một điều luật để xử lý chưa phân hóa được tội phạm, chưa bảo đảm tính công bằng. Do đó, cần bổ sung tội danh độc lập đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng.
Bổ sung quy định về chất hỗ trợ chế biến thực phẩm và bao bì giả
Bộ Công an cũng chỉ ra rằng tình trạng sản xuất, buôn bán chất hỗ trợ chế biến thực phẩm và bao bì giả đang diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ cao gây hại cho sức khỏe con người. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa có quy định rõ ràng để xử lý hình sự đối với các vi phạm này. Vì vậy, cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung quy định về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là chất hỗ trợ chế biến thực phẩm và dụng cụ bao gói, chứa đựng thực phẩm.
Phân biệt hàng giả và hàng kém chất lượng
Theo Nghị định 98/2020, hàng giả bao gồm hàng hóa không đúng bản chất, công dụng; không có giá trị sử dụng hoặc sai lệch so với công bố; hoặc có ít nhất một chỉ tiêu chất lượng chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu theo quy chuẩn, tiêu chuẩn đã đăng ký; hoặc có nhãn hàng hóa ghi chỉ dẫn giả mạo. Hàng giả còn bao gồm thuốc giả theo Luật Dược 2016; thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không có hoặc không đủ hoạt chất; giả tem, nhãn, bao bì.
Trong khi đó, theo Thông tư liên tịch 10/2000, hàng kém chất lượng là hàng hóa có giá trị sử dụng nhưng các chỉ tiêu chất lượng chưa đầy đủ; có một chỉ tiêu chất lượng bắt buộc thấp hơn mức tối thiểu đã công bố; chất lượng thực tế thấp hơn mức ghi trên nhãn; bị đưa thêm tạp chất làm thay đổi định lượng, với điều kiện không gây hại đến sản xuất, sức khỏe, môi sinh, môi trường.
Tranh luận trong các vụ án thực tế
Trong một số vụ án sản xuất hàng giả, đặc biệt là thực phẩm, đã có tranh luận giữa người bào chữa và viện kiểm sát về việc xác định hàng giả hay hàng kém chất lượng. Người bào chữa cho rằng sản phẩm có chất lượng không đạt chỉ tiêu đã công bố chỉ nên coi là kém chất lượng, không phải hàng giả. Ngược lại, viện kiểm sát khẳng định Nghị định 98/2020 cho phép sai số 30%, chỉ khi dưới 70% mới bị coi là hàng giả, do đó nhà sản xuất phải đảm bảo kiểm soát chất lượng.
