Trong phán quyết vừa được công bố, Hội đồng xét xử (HĐXX) khẳng định vụ án xảy ra tại Công ty Cổ phần Dược phẩm liên doanh MediPhar và các đơn vị liên quan là vụ án rất nghiêm trọng, quy mô lớn và có tính chất kéo dài. Các bị cáo bị xét xử về năm tội danh gồm: sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm; vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng; đưa hối lộ; nhận hối lộ; cố ý làm lộ bí mật công tác.
Theo HĐXX, bị cáo Nguyễn Năng Mạnh cùng đồng phạm đã tổ chức sản xuất và bán ra thị trường các sản phẩm thực phẩm chức năng giả với chủng loại đa dạng, nhắm tới người tiêu dùng ở nhiều lứa tuổi, từ trẻ nhỏ, người trưởng thành đến người cao tuổi. Tổng lượng hàng hóa được xác định lên tới 100 tấn; tổng doanh thu bất hợp pháp hàng trăm tỷ đồng. Hành vi này gây thiệt hại cho người tiêu dùng và làm giảm sút nghiêm trọng niềm tin vào công tác quản lý an toàn thực phẩm, sự công bằng trong kinh doanh.
Đưa hối lộ nhiều cán bộ quản lý
Để che giấu hành vi phạm tội, Nguyễn Năng Mạnh đã đưa hối lộ số tiền lớn cho các cán bộ thuộc Bộ Y tế, Tổng cục Hải quan và lực lượng Công an. Theo HĐXX, số tiền này được dùng để tác động vào các khâu kiểm tra, cấp phép thành lập nhà máy sản xuất, cấp giấy phép công bố sản phẩm, thông quan hàng hóa và che giấu cho hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả. Nhờ đó, đường dây đã hoạt động trót lọt trong thời gian dài, thu lời bất chính với số tiền lớn.
HĐXX đánh giá hành vi của các bị cáo không chỉ gây thiệt hại kinh tế, sức khỏe cho người tiêu dùng mà còn xói mòn lòng tin vào công tác quản lý an toàn thực phẩm. Đây là vụ án điển hình về sự thiếu trách nhiệm và buông lỏng quản lý ở nhiều khâu, nhiều cơ quan.
Bốn lỗ hổng quản lý bị chỉ ra
Thông qua quá trình xét xử, HĐXX nhận thấy nhiều lỗ hổng về thể chế, quản lý hàng hóa thực phẩm chức năng, kế toán tài chính doanh nghiệp và công tác quản lý cán bộ. Cụ thể:
- Công tác cấp phép, tiền kiểm, hậu kiểm tiêu chuẩn GMP cho nhà máy sản xuất chưa chặt chẽ, không được thực hiện thường xuyên, liên tục, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đối phó khi kiểm tra.
- Thiếu sự phối hợp đồng bộ, chia sẻ thông tin kịp thời giữa cơ quan địa phương nơi đặt nhà máy, quản lý thị trường, công thương, y tế, công an và thuế trong việc kiểm tra chất lượng, lưu thông hàng hóa và quản lý doanh nghiệp.
- Cơ chế kiểm soát kế toán, tài chính doanh nghiệp còn bất cập; vi phạm về thuế thường chỉ bị phát hiện trong quá trình điều tra các hành vi vi phạm khác, không chỉ ở hệ sinh thái MediPhar mà còn ở nhiều vụ án khác.
- Chính sách xuất nhập khẩu nguyên liệu sản xuất nằm rải rác ở nhiều văn bản, chuyên ngành; thủ tục quản lý phụ thuộc vào khai báo mục đích sử dụng của doanh nghiệp nhập khẩu, vừa tạo kẽ hở để tránh quy định chặt chẽ, vừa gây lúng túng cho hải quan trong thông quan hàng hóa.
Kiến nghị quản lý thực phẩm chức năng như thuốc chữa bệnh
Trên cơ sở những hạn chế trên, HĐXX kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền nghiên cứu hoàn thiện pháp luật, siết chặt quản lý chất lượng, sản xuất và phân phối thực phẩm chức năng ở mức độ gần tương tự như thuốc chữa bệnh. Cần xây dựng quy trình, quy chuẩn về kiểm định, kiểm soát chất lượng sản phẩm từ trang thiết bị kiểm định đến tiêu chuẩn chuyên môn của kiểm định viên, đồng thời công khai kết quả kiểm nghiệm.
HĐXX cũng đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về các đơn vị kiểm nghiệm được cấp phép, gắn với thanh tra, kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất. Các cơ quan chức năng cần rà soát, thống nhất chính sách quản lý hàng hóa nhập khẩu, hạn chế tình trạng một loại hàng hóa chịu sự quản lý của nhiều cơ quan với các chính sách khác nhau, tránh phụ thuộc vào khai báo của doanh nghiệp.
Tăng cường quản lý thuế, cán bộ và thu hồi hàng giả
Về quản lý nhà nước, HĐXX kiến nghị tăng cường giám sát, ngăn chặn kịp thời hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm chức năng để bảo vệ kinh tế và sức khỏe người tiêu dùng. Cơ quan thuế cần nâng cao hiệu quả quản lý thuế doanh nghiệp, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng nhằm ngăn chặn thủ đoạn vi phạm kế toán, thuế.
HĐXX cũng yêu cầu siết chặt công tác quản lý cán bộ trong thực thi công vụ, không để các đối tượng dùng tiền hoặc lợi ích vật chất tác động làm sai lệch hoạt động công vụ, tiếp tay cho các vi phạm có tính hệ thống, tinh vi và quy mô lớn. Ngoài ra, HĐXX đề nghị Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát tiếp tục đấu tranh quyết liệt, xử lý nghiêm tội phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm; xử lý sớm hơn, không để hậu quả nghiêm trọng kéo dài mới xử lý; bổ sung quy định xử lý nghiêm đối với vi phạm trong hoạt động kiểm nghiệm.
Cuối cùng, HĐXX đề nghị các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đơn vị sản xuất, phân phối nhanh chóng thu hồi toàn bộ thực phẩm chức năng giả liên quan vụ án để tiêu hủy, tránh gây thêm thiệt hại cho người tiêu dùng.
