Trong những tháng gần đây, nhiều người dân Hà Nội bất ngờ nhận ra những địa điểm quen thuộc từ thời học sinh đã lặng lẽ đóng cửa. Gaming X trên phố Cầu Giấy – một cái tên đình đám – đã ngừng hoạt động. Hàng loạt chi nhánh của các chuỗi quán net khác cũng đồng loạt thông báo tạm nghỉ để sửa chữa, tạo nên làn sóng hoài niệm và những câu hỏi lớn trên mạng xã hội.
Áp lực từ bản quyền phần mềm và lệnh cấm đêm
Chủ đề này được nhóm Vật Vờ Studio, kênh công nghệ với hơn 2,34 triệu người đăng ký, đưa ra thảo luận trong tập VVPodcast số 56. Hàng trăm bình luận từ những người từng là chủ quán hoặc làm trong ngành đã vẽ nên một bức tranh nhiều áp lực chồng chất.
Áp lực đầu tiên và dễ thấy nhất là quy định cấm mở cửa sau 22 giờ. Lệnh cấm này đã có từ năm 2020 với mức phạt 5-10 triệu đồng cho chủ quán, nhưng nhiều quán vẫn lách luật vì buổi đêm là khung giờ lý tưởng nhất. Nguồn thu thực sự không đến từ tiền giờ máy mà từ đồ ăn đêm. Gần đây, mức phạt được nâng lên 10-15 triệu đồng cho chủ quán và 600.000-1 triệu đồng cho người chơi, cùng với việc thực thi nghiêm ngặt hơn, khiến tình thế thay đổi.
Tuy nhiên, nếu chỉ có lệnh cấm đêm, nhiều quán vẫn có thể cầm cự nhờ doanh thu ban ngày. Yêu cầu bản quyền phần mềm mới là thứ làm lung lay nền tảng tài chính. Một quán net quy mô 200 máy sẽ cần bỏ ra khoảng 400 triệu đồng chỉ riêng cho bản quyền Windows, chưa kể các phần mềm khác và bộ hồ sơ pháp lý đi kèm. Không chỉ cần key bản quyền, chủ quán còn phải có hóa đơn chứng từ, giấy phép kinh doanh phần mềm và nhiều thủ tục liên quan.
Vấn đề kỹ thuật và tiêu chuẩn an toàn
Cộng đồng trong ngành cũng chỉ ra một vấn đề kỹ thuật ít được nhắc đến: phần lớn quán net hiện đại sử dụng hệ thống Diskless Server, nơi các máy trạm không có ổ cứng mà boot qua mạng nội bộ từ máy chủ trung tâm. Các hệ thống này chủ yếu từ Trung Quốc và từ năm 2019 không còn được hỗ trợ chính thức tại Việt Nam, buộc chủ quán phải dùng hàng không rõ nguồn gốc. Cách quản lý bản quyền Windows trên mô hình này vốn mơ hồ, nay càng trở thành điểm yếu pháp lý khi cơ quan chức năng thắt chặt kiểm tra.
Áp lực thứ ba là tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy và vệ sinh an toàn thực phẩm. Những quán net mở rộng sang dịch vụ đồ ăn để tăng doanh thu phải đáp ứng bộ tiêu chuẩn của cơ sở kinh doanh ăn uống. Quán có diện tích lớn, nhiều máy móc phải đảm bảo hệ thống phòng cháy đạt chuẩn. Tình trạng này tương tự làn sóng đóng cửa karaoke cách đây vài năm, khi nhiều cơ sở phải tạm ngừng để cải tạo mới được phép mở lại.
Khách hàng giảm, game mobile lên ngôi
Chồng lên tất cả là thực tế không thể phủ nhận: lượng khách đang giảm so với thời hoàng kim. Ngày xưa, anh em ra quán phải chờ nhiều tiếng mới có máy; giờ vào quán không cần chờ. Điện thoại thông minh đã thay thế một phần lớn nhu cầu chơi game giải trí. Những tựa game được ưa chuộng nhất của thế hệ mới như Liên Quân hay các game mobile khác đều chạy tốt trên điện thoại, không cần ra quán. Thiết bị chơi game cá nhân như tay cầm, handheld gaming và màn hình gaming gia đình ngày càng dễ tiếp cận về giá.
Điều đó không có nghĩa quán net sẽ biến mất hoàn toàn. Ở các quốc gia phát triển như Mỹ hay châu Âu, dịch vụ internet công cộng và gaming center vẫn tồn tại song song với thiết bị cá nhân vì nó đáp ứng nhu cầu xã hội khác: chơi cùng nhau, cảm giác ngồi cạnh bạn bè hô hào vẫn vui vẻ và sôi động hơn. Cảm giác đó không thể thay thế bằng chat voice hay Discord.
Nhiều khả năng mô hình kinh doanh sẽ phải thay đổi, chuyển hướng sang dạng homestay gaming theo kiểu Nhật Bản, vừa cho thuê phòng nghỉ vừa tích hợp thiết bị chơi game, hoạt động hợp pháp 24/24 dưới hình thức lưu trú thay vì dịch vụ internet. Nhưng cho đến lúc đó, thế hệ 8x 9x sẽ phải quen dần với việc những địa điểm gắn liền với ký ức tuổi học trò đang lần lượt tắt đèn. Giá thuê máy khi các quán còn sót lại đã hoàn thiện đủ điều kiện để mở cửa lại nhiều khả năng sẽ không còn rẻ như trước.
