Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) đang đối mặt với áp lực pháp lý sau khi Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ PNJ Lab (PNJ Lab) bị khởi tố, bắt tạm giam về tội trốn thuế. Vụ việc đặt ra câu hỏi: Khi nào công ty mẹ phải chịu trách nhiệm về hành vi của công ty con?
Diễn biến vụ việc
Ngày 10/3/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố bị can, bắt tạm giam đối với ông Nguyễn Văn A, Giám đốc PNJ Lab, về tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự. PNJ Lab là công ty con do PNJ nắm giữ 100% vốn điều lệ, hoạt động trong lĩnh vực công nghệ và chế tác trang sức. Theo kết quả điều tra ban đầu, PNJ Lab đã sử dụng hóa đơn khống, kê khai sai thuế giá trị gia tăng và thu nhập doanh nghiệp, gây thất thoát ngân sách nhà nước hơn 20 tỷ đồng trong giai đoạn 2022-2024.
Trách nhiệm của công ty mẹ
Luật sư Trần Văn Bình, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho biết: “Theo quy định tại Điều 188 Luật Doanh nghiệp, công ty mẹ chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính của công ty con trong phạm vi vốn góp. Tuy nhiên, đối với trách nhiệm hình sự, công ty mẹ chỉ bị truy cứu nếu có hành vi chỉ đạo, ép buộc hoặc biết rõ hành vi phạm tội của công ty con mà không ngăn chặn”.
Trong vụ PNJ Lab, cơ quan điều tra đang làm rõ vai trò của các cá nhân thuộc PNJ. Nếu chứng minh được Ban lãnh đạo PNJ biết và dung túng cho hành vi trốn thuế, họ có thể bị xử lý hình sự với vai trò đồng phạm. Ngoài ra, PNJ có thể bị phạt hành chính và buộc nộp đủ số thuế thiếu, cùng khoản tiền chậm nộp.
Tác động đến cổ đông và thị trường
Ngay sau khi thông tin được công bố, cổ phiếu PNJ giảm sàn 7% trong phiên giao dịch ngày 11/3, mất gần 2.000 tỷ đồng vốn hóa. Nhiều nhà đầu tư lo ngại vụ việc có thể ảnh hưởng đến uy tín và kết quả kinh doanh của PNJ. Trong năm 2024, PNJ ghi nhận lợi nhuận sau thuế hơn 1.500 tỷ đồng, trong đó PNJ Lab đóng góp khoảng 5%.
Quy định pháp luật về trách nhiệm của công ty mẹ
Theo Luật Doanh nghiệp 2020, công ty mẹ và công ty con là các pháp nhân độc lập. Công ty mẹ chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản của công ty con trong phạm vi số vốn đã góp. Tuy nhiên, nếu công ty mẹ can thiệp quá mức vào hoạt động kinh doanh của công ty con, gây thiệt hại, thì công ty mẹ phải chịu trách nhiệm liên đới.
Đối với trách nhiệm hình sự, Bộ luật Hình sự 2015 quy định pháp nhân thương mại có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi có hành vi phạm tội do người đại diện hoặc người quản lý thực hiện nhân danh pháp nhân. Trong trường hợp này, PNJ có thể bị xem xét nếu chứng minh được rằng hành vi trốn thuế của PNJ Lab được thực hiện theo chỉ đạo của PNJ.
Kết luận
Vụ việc PNJ Lab là lời cảnh báo cho các tập đoàn có mô hình công ty con. Các công ty mẹ cần tăng cường kiểm soát nội bộ, đặc biệt là về thuế và tài chính, để tránh rủi ro pháp lý. Hiện tại, cơ quan điều tra đang tiếp tục mở rộng vụ án, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan.
