Ưu đãi thuế xe điện cần đầu tư đồng bộ trạm sạc và xử lý pin thải
Sáng ngày 23 tháng 4, Quốc hội đã tiến hành thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt. Trong đó, vấn đề ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xe điện đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của nhiều đại biểu.
Đồng thuận với ưu đãi nhưng lo ngại về hạ tầng và môi trường
Đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) bày tỏ sự đồng tình với chủ trương gia hạn thời gian áp dụng ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xe chạy pin. Mục tiêu của chính sách này là khuyến khích người dân sử dụng phương tiện an toàn, thân thiện với môi trường, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Tuy nhiên, ông Hòa cũng chỉ ra những hạn chế cần được đánh giá đầy đủ.
Thực tế cho thấy, việc sử dụng xe điện hiện chủ yếu tập trung tại các đô thị lớn, trong khi ở nhiều địa phương, người dân vẫn chưa mặn mà. Một trong những nguyên nhân chính là hệ thống trạm sạc còn thiếu và phân bố chưa đồng đều, chủ yếu tập trung ở khu vực đô thị, gây bất tiện cho người sử dụng. Bên cạnh đó, một số quy định hiện hành như hạn chế đỗ xe điện tại tầng hầm chung cư hoặc không cho phép sạc pin tại đây ở một số thành phố như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, cũng tạo thêm rào cản trong quá trình phổ cập phương tiện này.
Đại biểu Hòa đặc biệt lưu ý đến vấn đề môi trường khi xử lý pin xe điện sau khi hết hạn sử dụng. "Nếu không có giải pháp phù hợp, nguy cơ ô nhiễm từ chất thải pin có thể rất lớn, thậm chí gây tác động tiêu cực lâu dài", ông nhìn nhận. Ngoài ra, ông cho rằng cần xem xét bảo đảm sự công bằng trong chính sách thuế giữa xe điện và xe sử dụng nhiên liệu truyền thống, tránh tạo ra sự chênh lệch hoặc cạnh tranh không lành mạnh.
Ưu đãi thuế chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm giải pháp đồng bộ
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) đánh giá chính sách ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt cho xe chạy pin dưới 24 chỗ tại dự thảo luật là phù hợp với mục tiêu chuyển đổi xanh, giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch và tạo ổn định chính sách cho thị trường. Tuy nhiên, bà Nga nhấn mạnh rằng ưu đãi thuế chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với hạ tầng sạc, khả năng đáp ứng của lưới điện phân phối, xử lý pin thải và nâng tỉ lệ nội địa hóa.
Hồ sơ đánh giá tác động của dự thảo luật cũng thừa nhận rủi ro quá tải cục bộ lưới điện, thách thức xử lý pin sau sử dụng và tác động giảm thu ngân sách khoảng 10.000 tỷ đồng mỗi năm. Do đó, sau khi luật được thông qua, Chính phủ cần triển khai đồng bộ các giải pháp ngoài thuế để chính sách này không chỉ kích cầu tiêu dùng, mà còn thực sự thúc đẩy một hệ sinh thái giao thông xanh bền vững.
Kiến nghị đầu tư phát triển hạ tầng và công nghệ pin
Đại biểu Đoàn Hùng Vũ (đoàn Đồng Tháp) cũng quan tâm đến nguy cơ ô nhiễm môi trường từ pin xe điện khi hư hỏng hoặc hết hạn sử dụng. Ông kiến nghị triển khai đồng bộ hai nhóm chính sách: một mặt tiếp tục duy trì ưu đãi thuế đối với xe điện, mặt khác tập trung đầu tư phát triển hạ tầng trạm sạc, hệ thống kỹ thuật và thúc đẩy chuyển giao công nghệ sản xuất pin thân thiện môi trường.
"Cần sớm ban hành quy định bắt buộc các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu xe điện phải thu hồi, tái chế pin đã qua sử dụng; xây dựng hệ thống thu gom, xử lý chuyên nghiệp; đẩy mạnh nghiên cứu công nghệ tái chế, thay thế pin thế hệ cũ bằng các loại pin an toàn hơn", đại biểu Đoàn Hùng Vũ đề xuất.
Lo ngại về "cú sốc" thuế sau khi hết ưu đãi
Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) cho rằng việc tăng thuế suất từ mức thấp trong giai đoạn 2026 - 2031 lên mức cao hơn từ năm 2031 là cần thiết. Tuy nhiên, mức tăng đối với một số dòng xe, đặc biệt là xe dưới 9 chỗ (từ 3-11%) khá lớn, có thể gây tác động đột ngột đến thị trường. Từ đó, ông Bình đề nghị cần có đánh giá tác động thị trường sớm vào năm 2029 và cân nhắc thiết kế lộ trình tăng thuế theo hướng từng bước, tránh gây cú sốc cho người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Đồng quan điểm, đại biểu Tráng A Dương (đoàn Lào Cai) cho hay, việc tăng mạnh thuế từ 3-11% đối với xe dưới 9 chỗ khá đột ngột, có thể gây gián đoạn thị trường xe điện vốn đang trong giai đoạn hình thành. Do đó, ông cho rằng cần thiết kế lộ trình tăng thuế "mềm" hơn, có bước đệm phù hợp hoặc gắn với các tiêu chí cụ thể như tỉ lệ phổ cập xe điện, mức độ phát triển hạ tầng sạc hay chi phí pin.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị rà soát lại việc phân nhóm phương tiện để bảo đảm phản ánh đúng mục đích sử dụng, tránh thiếu công bằng giữa tiêu dùng và sản xuất, kinh doanh. Ông cũng lo ngại việc ấn định mức tăng thuế lớn tại một mốc thời gian cố định có thể tạo tâm lý chờ đợi hoặc dồn mua trước thời điểm điều chỉnh, từ đó gây méo mó thị trường.
"Việc mở rộng ưu đãi cho người dân và doanh nghiệp là cần thiết, nhưng nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ, các chính sách này có thể bị lợi dụng", ông nhấn mạnh. Điều quan trọng không chỉ là miễn, giảm thuế mà là thiết kế chính sách rõ ràng, minh bạch, đồng bộ, vừa hỗ trợ phát triển trước mắt, vừa bảo đảm kỷ cương và nuôi dưỡng nguồn thu bền vững trong dài hạn.
