Từ năm 2026, nhiều quy định mới về thuế thu nhập cá nhân có hiệu lực, ảnh hưởng lớn đến người làm công ăn lương. Theo Nghị định 253/2026 hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, lần đầu tiên người nộp thuế được khấu trừ chi phí y tế và giáo dục, đào tạo với tổng mức tối đa 47 triệu đồng mỗi năm.
Mức giảm trừ gia cảnh và ngưỡng chịu thuế mới
Mức giảm trừ gia cảnh đối với bản thân người nộp thuế được nâng lên 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm), tăng so với mức cũ. Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc tăng lên 6,2 triệu đồng/tháng. Bộ Tài chính tính toán, một người nộp thuế có một người phụ thuộc và hưởng đầy đủ các khoản giảm trừ sẽ được khấu trừ tổng cộng 307,4 triệu đồng mỗi năm. Khoản này bao gồm 186 triệu đồng giảm trừ bản thân, 74,4 triệu đồng giảm trừ một người phụ thuộc, 23 triệu đồng chi phí y tế và 24 triệu đồng chi phí giáo dục, đào tạo. Nhờ đó, người lao động có một người phụ thuộc chỉ bắt đầu phát sinh nghĩa vụ thuế khi thu nhập sau các khoản bảo hiểm bắt buộc vượt khoảng 28,63 triệu đồng/tháng.
Cụ thể, người nộp thuế được giảm trừ tối đa 23 triệu đồng/năm đối với chi phí khám chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước thuộc danh mục bảo hiểm y tế chi trả. Đồng thời, chi phí giáo dục, đào tạo tại cơ sở giáo dục trong nước cũng được giảm trừ tối đa 24 triệu đồng/năm, bao gồm học phí từ mầm non đến đại học, giáo dục nghề nghiệp và đào tạo kỹ năng chuyên môn.
Miễn giảm thuế cho tiền ăn, trợ cấp thôi việc, nghỉ phép
Nghị định mới nâng hàng loạt khoản được miễn hoặc giảm trước khi tính thuế. Tiền ăn giữa ca, ăn trưa do doanh nghiệp chi cho người lao động chỉ tính vào thu nhập chịu thuế nếu vượt 1,2 triệu đồng/người/tháng (trước đây là 730.000 đồng). Nếu doanh nghiệp trực tiếp tổ chức bữa ăn, mua suất ăn hoặc phát phiếu ăn thì toàn bộ khoản này không tính vào thu nhập chịu thuế.
Ngoài ra, quy định bổ sung không tính thuế đối với phần trợ cấp thôi việc, mất việc vượt mức nếu được quy định trong quy chế nội bộ doanh nghiệp. Tiền lương, tiền công trả cho những ngày nghỉ phép chưa sử dụng cũng được miễn thuế. Mức khấu trừ tối đa đối với đóng góp vào quỹ hưu trí tự nguyện được nâng từ 1 triệu lên 3 triệu đồng mỗi tháng.
Đánh giá từ chuyên gia
TS Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, đánh giá việc bổ sung các khoản chi y tế, giáo dục vào diện giảm trừ là một trong những điểm tiến bộ nhất của lần sửa đổi luật thuế. Ông tính toán, chỉ riêng mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế (không người phụ thuộc) cùng giảm trừ tối đa y tế và giáo dục đã giúp người nộp thuế được khấu trừ khoảng 233 triệu đồng/năm, tương đương thu nhập trên 19,41 triệu đồng/tháng mới phải nộp thuế. Nếu cộng thêm các khoản miễn trừ khác, ngưỡng thực tế có thể cao hơn. Tuy nhiên, TS Nguyễn Ngọc Tú lưu ý việc khấu trừ chi phí y tế, giáo dục phải có đầy đủ hồ sơ, chứng từ theo quy định, nên ngưỡng chịu thuế của mỗi cá nhân sẽ khác nhau.
Ông Nguyễn Thái Sơn, chuyên gia về thuế, cho rằng các quy định mới vẫn tồn tại giới hạn. Cụ thể, chi phí y tế, giáo dục khống chế 47 triệu đồng/năm còn thấp so với thực tế, đặc biệt khi dịch vụ tư nhân chiếm tỷ trọng lớn. Ông kiến nghị nên mở rộng toàn bộ các khoản chi phí y tế nếu có đầy đủ chứng từ.
Ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc còn gây tranh cãi
Theo Thông tư 87/2026 của Bộ Tài chính, người nộp thuế được tính giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc nếu người đó không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân không vượt quá 3 triệu đồng/tháng (tăng từ 1 triệu). Bộ Tài chính lý giải việc điều chỉnh dựa trên chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027-2030 và mức chi tiêu bình quân đầu người năm 2024 là 2,977 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, TS Nguyễn Ngọc Tú lấy làm tiếc khi kiến nghị nâng ngưỡng lên 6,2 triệu đồng/tháng chưa được tiếp thu. Theo ông, nếu 6,2 triệu đồng là mức chi phí cơ bản của một người thì thu nhập 3 triệu đồng/tháng khó đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tối thiểu.
Ngưỡng thu nhập vãng lai và các trường hợp không phải quyết toán
Ngưỡng thu nhập vãng lai phải khấu trừ thuế 10% được điều chỉnh từ 2 triệu lên 5 triệu đồng mỗi lần chi trả. Cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 3 tháng nếu nhận từ 5 triệu đồng/lần trở lên sẽ bị khấu trừ 10%. Nếu dưới 5 triệu, chỉ khấu trừ khi cá nhân yêu cầu. Người lao động có thể lập cam kết để tạm thời chưa bị khấu trừ nếu tổng thu nhập ước tính chưa đến ngưỡng chịu thuế.
Cá nhân không phải quyết toán thuế nếu số thuế phải nộp thấp hơn số đã tạm nộp nhưng không có nhu cầu hoàn hoặc bù trừ. Người lao động có thêm thu nhập nơi khác bình quân không quá 15 triệu đồng/tháng và đã bị khấu trừ 10% cũng không phải quyết toán phần đó. Nếu tự quyết toán, hệ thống sẽ tự động tổng hợp thu nhập.
Thuế trúng thưởng, thừa kế, quà tặng
Ngưỡng chịu thuế đối với thu nhập từ trúng thưởng, tiền bản quyền, nhượng quyền thương mại, nhận thừa kế, quà tặng được nâng từ 10 triệu lên 20 triệu đồng. Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, giải thích: trúng xổ số 50 triệu đồng, trước đây nộp thuế 4 triệu (50-10 x 10%), nay nộp 3 triệu (50-20 x 10%), số tiền nhận tăng từ 46 lên 47 triệu đồng.
Đối với thừa kế, quà tặng vượt 20 triệu đồng, thuế suất 10% theo từng lần phát sinh. Giá trị tài sản được xác định theo giá thị trường, chứng khoán niêm yết theo giá tham chiếu, chứng khoán không niêm yết theo giá trị sổ sách. Bất động sản tính theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh.
Thay đổi về thu nhập từ dịch vụ cá nhân và tài sản số
Ông Lê Văn Tuấn lưu ý hai thay đổi quan trọng: thứ nhất, tiền thù lao từ cung cấp dịch vụ cá nhân không đăng ký kinh doanh, không đăng ký thuế được xác định là thu nhập từ tiền lương, tiền công thay vì thu nhập kinh doanh độc lập. Thứ hai, chỉ liệt kê một số loại thu nhập không thực hiện khấu trừ thuế, khai thuế thay; các khoản còn lại phải tự kê khai và nộp thuế. Việc không kê khai đầy đủ có thể bị xử lý theo quy định về quản lý thuế, bao gồm hành vi trốn thuế.
Lần đầu tiên, thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số (tài sản ảo, tài sản mã hóa) chịu thuế thu nhập cá nhân với thuế suất 0,1%, theo Nghị định 253. Quy định này góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý cho giao dịch tài sản số trong bối cảnh kinh tế số phát triển.
