Thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng: Hướng tới đơn giản hóa thủ tục
Sáng ngày 2/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tiến hành cho ý kiến về dự Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Một trong những điểm mới nổi bật trong dự thảo luật là việc sử dụng dữ liệu số để thay thế văn bản giấy khi giải quyết hồ sơ yêu cầu công chứng. Theo đó, trong trường hợp đã có dữ liệu về các thông tin trong thành phần hồ sơ yêu cầu công chứng từ các cơ sở dữ liệu, người yêu cầu công chứng sẽ không cần phải cung cấp các giấy tờ có chứa các thông tin đó nữa.
Đơn giản hóa thủ tục và mở rộng phạm vi công chứng
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh đã trình bày tờ trình của Chính phủ, trong đó nêu rõ công chứng viên chỉ được yêu cầu bổ sung thành phần hồ sơ khi không thể khai thác được thông tin trong ngày giải quyết yêu cầu công chứng hoặc khi thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác. Thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Ủy ban này tán thành với một số quy định nhằm đơn giản hóa thủ tục công chứng.
Cơ quan thẩm tra cũng đồng ý với việc xác định rõ phạm vi mở rộng các giao dịch về bất động sản được công chứng không phụ thuộc vào địa giới hành chính. Đồng thời, giao Chính phủ xây dựng lộ trình thực hiện công chứng giao dịch về bất động sản không phụ thuộc vào địa giới hành chính, nhằm tạo thuận lợi hơn cho người dân.
Đề xuất thu hẹp giao dịch bắt buộc công chứng
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đã nêu định hướng thảo luận, cho rằng khi sửa luật, có nhiều ý kiến đề nghị quy định cụ thể trong luật. Tuy nhiên, nếu ghi hết vào luật thì sẽ quá nhiều và khi xuất hiện việc mới lại phải sửa luật, gây ra sự phức tạp. Do đó, ông lưu ý nên giao Bộ Tư pháp thống kê tất cả các giao dịch cần công chứng theo quy định hiện hành để đưa vào cơ sở dữ liệu của bộ. Sau này, nếu có thay đổi chỉ cần cập nhật trong cơ sở dữ liệu đó.
Theo ông Nguyễn Khắc Định, quy định này không sửa đổi, nhưng một số đại biểu đề nghị cũng phải có quy định trong luật để tiến tới thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng và mở ra hướng công chứng tự nguyện. Ông cho rằng, một xã hội phát triển nên khuyến khích tự nguyện, còn bắt buộc phải rất hạn chế và khi bắt buộc thủ tục cũng phải thay đổi.
Ví dụ cụ thể về sự bất cập
Phó Chủ tịch Quốc hội đã dẫn chứng cụ thể: với bất động sản thì hợp đồng bắt buộc phải công chứng, có chữ ký của vợ, chồng và con cái trên 18 tuổi. Thế nhưng khi mua một chiếc xe máy cũ giá chỉ 5-7 triệu đồng, thậm chí 3-4 triệu đồng, người dân rất muốn được sang tên đổi chủ. "Đi làm thủ tục sang tên đổi chủ lại bị hỏi hợp đồng đâu, mà hợp đồng phải công chứng, công chứng phải có vợ, chồng cùng ký tên. Đăng ký xe máy mà cũng bắt cả vợ, cả chồng phải ký vào, trong khi đăng ký xe máy tên có một người thôi, vậy có cần phải công chứng không?", Phó Chủ tịch Quốc hội đặt vấn đề.
Theo ông, vấn đề này chỉ cần bên mua và bên bán ra cơ quan công an kê khai về việc mua bán xe, công an cấp cho họ đăng ký mới, không cần phải công chứng, trừ trường hợp ô tô có giá trị lớn liên quan đến thuế. "Cái này bỏ được thì tốt. Nếu cần công chứng, tên ai người đó công chứng", ông nêu.
Hướng tới công chứng thông tuyến và thay đổi tư duy
Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị lần sửa đổi này nên có quy định theo hướng giảm dần mức độ bắt buộc công chứng, thủ tục công chứng cũng phải đơn giản, rõ ràng, rành mạch, thuận lợi. Cùng với đó, khi có hệ thống cơ sở dữ liệu cần theo hướng "công chứng ở đâu cũng được", không nhất thiết phải theo địa giới hành chính.
"Việc này giống thông tuyến bảo hiểm y tế. Luật Bảo hiểm y tế vừa rồi quy định về thông tuyến. Công chứng cũng thế, có cơ sở dữ liệu rồi công chứng ở đâu cũng được, sao cứ phải theo địa giới?", ông Định cho hay. Ông cũng chia sẻ, khi quy định thông tuyến bảo hiểm y tế, các đại biểu Quốc hội là cán bộ ngành y tế băn khoăn, sợ thông tuyến như vậy người dân "chạy" hết lên tuyến trên, bỏ tuyến dưới, dẫn đến vỡ hệ thống y tế cơ sở. Khi đó, ông khẳng định "hệ thống y tế cơ sở không thể vỡ" mà làm như vậy tạo ra áp lực buộc y tế cơ sở phải nâng cao trình độ. Trên thực tế, qua gần 2 năm thực hiện đã chứng minh y tế cơ sở đã tốt lên. Do vậy, ông Nguyễn Khắc Định đề nghị phải mạnh dạn thay đổi tư duy.
Cuối cùng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sắp thông qua 2 nghị quyết quan trọng: Nghị quyết về công tác cán bộ tại TPHCM và 2 tỉnh, cùng với việc thành lập Đoàn giám sát, kiểm tra tại 4 tỉnh, thể hiện sự quyết tâm cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý.
