Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 06/2026/TT-BTC, được xem là giải pháp then chốt nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, đẩy mạnh hiện đại hóa hoạt động kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan dựa trên nền tảng dữ liệu điện tử xuyên suốt.
Cắt giảm hồ sơ và thủ tục hành chính
Thông tư tập trung quyết liệt vào việc cắt giảm hồ sơ, bãi bỏ yêu cầu nộp bản sao văn bằng, giấy chứng nhận bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ khi dữ liệu đã được tích hợp và có thể tra cứu trực tuyến trên hệ thống chính thức của Cục Sở hữu trí tuệ. Đặc biệt, quy định bãi bỏ hợp pháp hóa lãnh sự đối với giấy ủy quyền của chủ sở hữu quyền cho người đại diện là một bước cải cách hành chính mạnh mẽ, giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí, thời gian đi lại và các thủ tục giấy tờ phức tạp từ nước ngoài về Việt Nam.
Nâng cao thẩm quyền chủ động của hải quan
Trưởng ban Ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan) Đào Duy Tám cho biết, điểm nhấn quan trọng trong quy trình nghiệp vụ tại Thông tư số 06 là xác lập thẩm quyền chủ động của cơ quan hải quan trong việc tạm dừng làm thủ tục đối với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hoặc hàng hóa sao chép lậu. Thay vì cơ chế thụ động chờ đợi đơn yêu cầu và tiền ký quỹ như trước đây, cơ quan hải quan hiện nay vận hành dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro và thu thập thông tin tình báo. Cơ chế này cho phép cơ quan hải quan ra quyết định tạm dừng mà không cần chủ thể quyền phải đặt một khoản ký quỹ 20% trị giá lô hàng, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể quyền trong việc bảo vệ tài sản của mình.
Ông Đào Duy Tám cho rằng, mặc dù cơ chế này tạo áp lực lớn về trách nhiệm và thời hạn xử lý cho lực lượng hải quan, khi trong vòng 10 ngày phải đưa ra quyết định xác thực chuyên sâu, song điều này bảo đảm tính minh bạch, công khai và công bằng tối đa cho cả chủ thể quyền và người nhập khẩu.
Số hóa và kiểm soát hàng hóa thương mại điện tử
Bên cạnh đó, Thông tư số 06 quy định cụ thể việc số hóa các chỉ tiêu thông tin trên tờ khai và đơn đề nghị, thay thế hình ảnh sản phẩm vào hồ sơ thay vì các mô tả bằng văn bản giấy, tạo nền tảng vững chắc cho việc quản lý bằng thuật toán. Quy định mới về kiểm soát hàng hóa qua giao dịch thương mại điện tử đã cung cấp cơ sở pháp lý vững chắc để ngăn chặn hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ len lỏi qua các gói hàng nhỏ lẻ, dịch vụ bưu chính và chuyển phát nhanh vốn đang tăng trưởng nóng.
Kết quả bước đầu và tác động tích cực
Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) Trần Lê Hồng cho biết, thống kê sơ bộ từ Cục Sở hữu trí tuệ cho thấy, chỉ tính riêng từ ngày 7 đến 22/5/2026, các cơ quan chức năng đã phát hiện và xử lý tới 1.157 vụ việc vi phạm liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có 20 vụ án hình sự đã được khởi tố. Điều này không chỉ phản ánh hiệu quả kịp thời của Công điện số 38/CĐ-TTg và Thông tư số 06 trong việc tăng cường các biện pháp thực thi, mà còn khẳng định Thông tư số 06 đã thật sự trở thành công cụ pháp lý sắc bén để bảo vệ thị trường, tạo môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững cho cộng đồng doanh nghiệp.
