Sáng sớm, trên quốc lộ 6 từ phường Chương Mỹ về trung tâm Hà Nội, những đoàn xe máy, xe ba gác chở thịt lợn nối đuôi nhau lao nhanh. Những thân thịt đỏ au được vắt ngang yên xe, phủ sơ qua bằng vài mảnh vải cũ, thậm chí để trần giữa bụi đường, hướng thẳng về các chợ dân sinh nội thành trước khi trời sáng hẳn.
Lò mổ nằm giữa cánh đồng
Sau nhiều ngày bám theo những chiếc xe cà tàng, phóng viên Báo Thanh Niên tìm đến một cơ sở giết mổ lợn nằm lọt thỏm giữa cánh đồng ở thôn Trung Tiến, phường Chương Mỹ. Đây là cơ sở của ông N.B.D, chịu sự giám sát kiểm dịch của lực lượng thú y Hà Nội. Qua nhiều ngày theo dõi, phóng viên phát hiện công tác kiểm dịch tại đây diễn ra vô cùng tùy tiện và lộn xộn.
Cơ sở giết mổ là dãy nhà cấp bốn, xung quanh được lợp tôn che kín ba mặt, nằm cách xa khu dân cư. Trước lối vào có một nhà tôn hai gian, chủ lò dựng lên để bán nước cho thương lái, đồng thời là nơi cán bộ thú y trực, kiểm tra, đóng dấu kiểm dịch và giao biên lai thu phí cho người mua thịt.
Hoạt động giết mổ sôi động nhất từ 3 đến 6 giờ sáng và từ 13 đến 15 giờ 30 phút chiều hằng ngày. Sau nhiều ngày khảo sát, nắm bắt quy luật, phóng viên quyết định tiếp cận khu nhà tôn. Hàng chục cặp mắt săm soi, dò xét vì hằng ngày chỉ có thương lái và cán bộ thú y ra vào, nên người lạ ghé thăm khiến họ đề phòng. Tự giới thiệu là người từ nơi khác đến mua thịt, phóng viên bị người nhà chủ lò từ chối với lý do không bán lẻ, phải mua nguyên con.
Phát hiện thương lái tự đóng dấu kiểm dịch
Trong buổi chiều ngồi uống nước tại nhà tôn, phóng viên phát hiện hộp dấu K.S.G.M (kiểm soát giết mổ) của cán bộ thú y được thương lái tự ý lấy đóng lên thân lợn thịt. Sau mỗi lần tự đóng dấu, các thương lái đều đến lấy biên lai và trả tiền cho một người đàn ông. Trong khoảng 5 phút, phóng viên ghi nhận hơn 10 xe máy đến chở thịt lợn, trong đó có 3 thương lái tự ý đóng dấu kiểm dịch. Số còn lại được người đàn ông nói trên trực tiếp đóng dấu và phát biên lai, không hề có cán bộ thú y trực tại lò mổ.
Ông N.B.D, chủ lò mổ, tỏ ra rất cảnh giác, dò xét kỹ càng khi thấy người lạ.
Thú y bỏ chốt, nhờ người đóng dấu hộ
Trong gần một tháng đeo bám, phóng viên nhiều lần phát hiện lỗ hổng kiểm dịch ở cơ sở giết mổ của ông N.B.D. Ngay cả khi có cán bộ thú y ngồi bên ngoài, các xe chở thịt lợn vẫn đi qua dễ dàng, hầu như không dừng lại để kiểm tra.
Đặc biệt, trong vai người câu cá tiếp cận lò mổ vào trưa ngày 20 tháng 4, phóng viên ghi nhận tình huống cán bộ thú y rời chốt sớm và nhờ người đóng dấu hộ, dù bên trong vẫn còn hàng loạt thương lái chờ đưa thịt ra ngoài. Cuộc nói chuyện diễn ra rất ngắn gọn, nhưng người nhờ và người được nhờ dường như rất hiểu ý nhau. "Tí còn con nào đóng nốt hộ tớ nhé", nữ cán bộ thú y nói, và người đàn ông đang cầm xấp biên lai cùng tiền mặt (theo tìm hiểu, người này tên L., là người nhà chủ lò mổ) đáp "vâng". Sau đó, người phụ nữ này ra lấy xe, mặc áo chống nắng, đội mũ bảo hiểm và rời khỏi khu vực kiểm tra.
Sau khi cán bộ thú y ra về, các xe máy chở lợn liên tục đi ra ngoài, nhiều xe không cần đóng dấu hoặc phát biên lai. Cạnh đó, có những tốp thương lái khoảng 3 đến 5 người vào nhà tôn uống nước, nói chuyện rôm rả để chờ ông L. phát biên lai giết mổ.
Thương lái vô tư sử dụng dấu kiểm dịch của lực lượng chức năng để đóng lên thân lợn.
Khoảng thời gian vắng bóng lực lượng chức năng dường như cũng là lúc khu nhà tôn này đông vui, rôm rả nhất. Xe máy chở lợn của thương lái dựng đầy trước chốt, mỗi người tự lấy dấu đóng lên thân lợn đang chở trên xe rồi nhận tem kiểm dịch từ ông L. Cá biệt, có những người đóng 4 lần dấu vào thân một con lợn đã giết mổ chở trên xe. Đóng dấu xong, người này vào uống nước, nhận biên lai từ một người phụ nữ trung tuổi (theo tìm hiểu là bà M., người nhà ông D.).
Nếu thương lái đang bận, bà M. sẽ tự dùng con dấu đóng vào thân thịt trên xe thương lái và phát tem kiểm dịch, thu tiền. Hành động này lặp đi lặp lại cho đến khi lò mổ hết người, không còn tiếng giết mổ.
Bám theo xe thương lái từ lò mổ của ông D., phóng viên thấy thịt lợn được đưa về tiêu thụ tại các chợ Chúc Sơn, Hà Đông, Nam Trung Yên... Các thương lái đều coi biên lai thu phí kiểm soát giết mổ là "giấy thông hành" nếu bị cơ quan chức năng kiểm tra hay xuất trình cho những khách hàng khó tính.
Bà M. phát biên lai thu phí giết mổ cho thương lái.
Trong vai người mua thịt, phóng viên tìm gặp vợ chồng tiểu thương N.H - người vừa nhập thịt lợn từ lò mổ của ông D. để bán tại chợ dân sinh Nam Trung Yên. Ban đầu, vợ chồng người này cho biết quy trình kiểm dịch, đóng dấu ở đây rất chặt chẽ, mỗi ngày đều có cán bộ thú y đóng dấu, khi đi chốt kiểm dịch phải dừng lại chờ đến khi được kiểm tra, đóng dấu mới được phép di chuyển ra ngoài. Tuy nhiên, sau khi phóng viên đưa ra thông tin cho thấy tại lò mổ không có cán bộ thú y xuất hiện, tiểu thương H. thừa nhận hôm nay được ông L. đóng dấu, phát biên lai. Vợ chồng thương lái này còn cho biết những ngày cán bộ thú y bận không đến kiểm dịch được thì đều có người đóng dấu, cấp biên lai hộ.
Phản ứng của cơ quan chức năng
Từ những bằng chứng, hình ảnh thu thập được, phóng viên liên hệ làm việc với ông Nguyễn Đình Đảng, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, thủy sản và thú y Hà Nội. Ông Đảng xác nhận lò mổ của ông D. là cơ sở giết mổ tập trung tạm thời, công suất khoảng 50 đến 100 con mỗi ngày, nhưng không nằm trong quy hoạch cơ sở giết mổ tập trung những năm tới. Ông L. - người được cán bộ thú y nhờ "đóng dấu hộ" cũng là người thường xuyên phát biên lai thu phí giết mổ cho các thương lái.
Thương lái chở thịt lợn qua khu nhà tôn để "người nhà chủ lò mổ" đóng dấu kiểm dịch và phát biên lai thu phí giết mổ.
Biên lai được các thương lái coi như "bùa hộ mệnh" để xuất trình khi bị kiểm tra tại các chợ dân sinh.
Theo quy định, cơ sở này phải có cán bộ thú y kiểm dịch. Cụ thể, cán bộ thú y phải có mặt kiểm tra nguồn gốc nguồn hàng, tình trạng lâm sàng của lợn trước khi giết mổ; giám sát quá trình giết mổ và kiểm tra, đóng dấu kiểm dịch và bàn giao biên lai cho thương lái. Khi phóng viên cung cấp hình ảnh thương lái tự đóng dấu kiểm dịch, người không liên quan phát biên lai và đóng dấu lên thân lợn, ông Đảng rất sửng sốt, bất ngờ: "Không được phép, làm sao lại có chuyện đấy được?"
Liên quan hình ảnh một phụ nữ mặc đồng phục thú y nhờ ông L. đóng dấu kiểm dịch hộ, ông Đảng xác nhận đây là nhân viên của Trạm chẩn đoán xét nghiệm và kiểm soát giết mổ động vật thuộc chi cục. Ngoài ra, ông cũng xác nhận thêm người đàn ông nhiều ngày đóng dấu hộ, phát biên lai kiểm dịch thay cho cán bộ thú y của trạm là con trai ông D., từng là nhân viên thú y xã Thụy Hương trước đây. "Cứ quen nhau rồi làm không đúng quy trình là không được", ông Đảng nhấn mạnh, và cho rằng dù là người có chuyên môn về thú y nhưng đóng dấu, bàn giao biên lai giết mổ "không phải là nhiệm vụ của ông L.".
Ông Đảng đề nghị phóng viên Thanh Niên cung cấp chi tiết thông tin để phục vụ xác minh, xử lý cán bộ nếu có vi phạm và sẽ cung cấp thông tin phản hồi khi có kết quả.
Chỉ 65% lượng gia súc, gia cầm được kiểm soát giết mổ
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hà Nội, đến tháng 4 năm 2026, Hà Nội có 664 cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm, trong đó có 9 cơ sở giết mổ công nghiệp, 26 cơ sở giết mổ bán công nghiệp và 629 cơ sở giết mổ tập trung tạm thời, nhỏ lẻ. Tuy nhiên, chỉ có 86 cơ sở giết mổ có lực lượng thú y kiểm soát (17 cơ sở giết mổ gia cầm, 49 cơ sở giết mổ trâu bò, 20 cơ sở giết mổ lợn). Số lượng gia súc gia cầm giết mổ hằng ngày tại Hà Nội được nhân viên thú y thực hiện kiểm soát trung bình 50.000 con gia cầm, 5.000 lợn, 450 trâu bò; chỉ chiếm khoảng 65% lượng gia súc, gia cầm giết mổ mỗi ngày.
Cũng theo thống kê, Hà Nội còn 578 cơ sở giết mổ nhỏ, không đủ điều kiện để chính quyền địa phương cho phép hoạt động, tiềm ẩn nguy cơ cao về dịch bệnh và mất an toàn thực phẩm, gây khó khăn cho công tác quản lý.
