Bộ Tư pháp thẩm định dự án luật Xử lý vi phạm hành chính: Tranh luận về chuyển thẩm quyền
Bộ Tư pháp vừa tổ chức cuộc họp thẩm định hồ sơ chính sách cho dự án luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Dự án luật quan trọng này do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, với sự chủ trì của Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh. Cuộc họp đã thu hút sự quan tâm đặc biệt từ các cơ quan tư pháp và chính quyền địa phương.
Đề xuất chuyển thẩm quyền từ tòa án sang chủ tịch xã
Theo luật hiện hành, có 4 biện pháp xử lý hành chính được quy định: giáo dục tại xã, phường, đặc khu; đưa vào trường giáo dưỡng; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc; và đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Trong đó, chủ tịch UBND cấp xã hiện chỉ có thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu. Ba biện pháp còn lại thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực.
Tại dự thảo luật sửa đổi, Bộ Công an đã đề xuất một thay đổi đáng chú ý: chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng 3 biện pháp xử lý hành chính nêu trên từ TAND khu vực sang chủ tịch xã. Điều này có nghĩa là chủ tịch xã sẽ có quyền quyết định áp dụng đối với tất cả các biện pháp xử lý hành chính, thay vì chỉ một biện pháp như hiện nay.
Cơ quan soạn thảo lập luận rằng sự thay đổi này phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giúp nâng cao tính kịp thời và linh hoạt trong việc áp dụng các biện pháp xử lý. Việc tăng cường thẩm quyền cho chính quyền cấp xã - nơi trực tiếp quản lý dân cư - sẽ phát huy vai trò và trách nhiệm của chính quyền cơ sở, tăng hiệu quả phòng ngừa, giáo dục và quản lý đối tượng, góp phần giữ vững trật tự và an toàn xã hội.
Ngoài ra, Bộ Công an còn đề xuất sửa đổi quy định về trình tự, thủ tục trong việc xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính theo hướng đơn giản hóa, rút ngắn thời gian, giảm chi phí xã hội và chi phí ngân sách. Để đảm bảo chính sách hiệu quả, cơ quan soạn thảo nhấn mạnh cần tăng cường cơ chế giám sát, kiểm soát quyền lực chặt chẽ; bảo đảm quyền khiếu nại, khiếu kiện hành chính, trợ giúp pháp lý cho người bị áp dụng biện pháp; nâng cao năng lực, trách nhiệm và đạo đức công vụ của cán bộ tư pháp, công an cấp xã và chủ tịch UBND cấp xã.
Phản đối từ TAND tối cao và Viện KSND tối cao
Tại cuộc họp thẩm định, đại diện TAND tối cao đã đề nghị không chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính từ tòa án sang chủ tịch UBND cấp xã. Theo vị đại diện này, đây là các biện pháp hạn chế quyền con người nên cần được xem xét, quyết định bởi cơ quan tư pháp độc lập.
Việc đề xuất chuyển thẩm quyền được cho là chưa phù hợp với Hiến pháp và các chủ trương tại Nghị quyết số 27-NQ/TW; đồng thời thiếu cơ sở thực tiễn, chưa đánh giá đầy đủ tác động, có nguy cơ phát sinh chồng chéo, vướng mắc trong cơ chế khiếu nại, khiếu kiện.
Cùng quan điểm, đại diện Viện KSND tối cao kiến nghị giữ thẩm quyền của tòa án đối với các biện pháp xử lý hành chính, và nhấn mạnh đến yêu cầu bảo đảm cơ chế kiểm soát khách quan, độc lập nhằm bảo vệ quyền con người.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp đề xuất hướng cải cách thủ tục
Chủ trì cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cũng cho rằng đề xuất chuyển thẩm quyền như trong dự thảo chưa có cơ sở vững chắc, có thể ảnh hưởng đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật và cơ chế bảo vệ quyền con người.
Thay vì chuyển thẩm quyền, Thứ trưởng đề nghị nghiên cứu các giải pháp cải cách thủ tục theo hướng rút gọn, thiết lập cơ chế xét xử nhanh, tăng cường ứng dụng công nghệ, bảo đảm xử lý kịp thời nhưng vẫn giữ nguyên nguyên tắc tư pháp hóa.
Tăng thời hạn áp dụng các biện pháp xử lý
Cơ quan soạn thảo cũng đề xuất sửa đổi quy định về thời hạn bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu; thời hạn bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc đối với các đối tượng đã 2 lần bị xử phạt vi phạm hành chính và bị lập biên bản vi phạm hành chính tại lần vi phạm thứ ba.
Cụ thể, đề xuất tăng thời hạn từ 6 tháng theo quy định hiện nay lên thành 12 tháng. Theo cơ quan soạn thảo, điều này sẽ giúp thuận lợi hơn trong triển khai trên thực tế, đáp ứng được yêu cầu quản lý đối với nhóm đối tượng này.
Quy định này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, hạn chế tái phạm, qua đó giữ vững trật tự, an toàn xã hội. Môi trường xã hội an toàn, ổn định được củng cố sẽ cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, nâng cao đời sống, sức khỏe và tinh thần của người dân.
Cuộc họp thẩm định đã làm nổi bật những quan điểm khác nhau về việc phân định thẩm quyền trong xử lý vi phạm hành chính, phản ánh sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền con người trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật.
