Theo Hiệp hội Vận tải ô-tô Việt Nam, từ đầu năm 2025, lực lượng lái xe hạng CE (đầu kéo) và hạng D (xe trên 30 chỗ, giường nằm) thiếu hụt nghiêm trọng do nhiều lái xe nghỉ việc, chuyển sang lái xe công trình, xe tải hoặc taxi. Nguyên nhân chính là các quy định mới về đào tạo, sát hạch và biển báo giao thông bất cập.
Thực trạng thiếu hụt lái xe
Ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô-tô Việt Nam, cho biết trước tháng 1/2025, nguồn lái xe hạng FC (cũ) và E (cũ) khá ổn định. Tuy nhiên, sau đó, nhiều lái xe nghỉ việc hoặc chuyển sang các loại xe khác, khiến doanh nghiệp khó tuyển dụng. Từ đầu năm 2025, rất ít người có nhu cầu học nâng hạng từ C lên CE hoặc từ D1, D2 lên D. Các cơ sở đào tạo cũng thiếu người học.
Quy định mới tăng diện tích sân bãi tập và sát hạch, kích thước hình thi, khiến nhiều cơ sở không đủ điều kiện hoặc kinh phí đầu tư, phải chuyển xuống hạng thấp hơn. Tại TP.HCM, trước đây có 7 cơ sở đào tạo hạng CE, nay chỉ còn một; Hà Nội không còn cơ sở nào.
Bất cập về biển báo giao thông
Một chuyên gia giao thông đường bộ nhận định, nhiều biển báo giao thông bất cập, không đồng bộ, đặt sai hiện trạng đường, khiến lái xe dễ vi phạm. Ví dụ, biển “Tốc độ tối đa cho phép” (P.127) và biển “Bắt đầu khu đông dân cư” (R.420), “Hết khu đông dân cư” (R.421) được coi là “cái bẫy” dẫn đến vi phạm tốc độ. Việc đặt biển R.420 và R.421 tùy tiện gây lãng phí đầu tư, giảm năng lực lưu thông và ức chế người tham gia giao thông.
Nhiều đoạn đường cho phép chạy tốc độ tối đa 90-120 km/h, đột ngột gặp biển P.127 hạn chế 50-60 km/h, buộc lái xe phanh gấp, gây nguy cơ tai nạn. Một số nơi, lực lượng chức năng bắn tốc độ ngay sau biển, khiến lái xe bị xử phạt dù không kịp giảm tốc. Các biển hạn chế tốc độ 40 km/h tại khu vực trường học hoặc khu đông dân cư đặt suốt 24/24 giờ, dù chỉ đông đúc vào một số giờ, gây bất hợp lý.
Quy định về tuổi và thời hạn bằng lái
Hiện nay, người đủ 21 tuổi mới được cấp bằng C, sau 3 năm (24 tuổi) mới được học nâng lên CE. Người đủ 24 tuổi mới được cấp D1, D2, sau 3 năm (27 tuổi) mới được học nâng lên D, và chỉ được lái đến 57 tuổi (nam) hoặc 55 tuổi (nữ). Theo ông Quyền, quy định này không phù hợp với điều kiện sức khỏe và kinh nghiệm hiện nay, gây lãng phí đội ngũ lái xe có kỹ năng tốt.
Tác động đến doanh nghiệp vận tải
Thiếu hụt lái xe khiến nhiều doanh nghiệp không tuyển được tài xế hạng CE. Thông thường, xe tải đường dài Bắc-Nam cần 2 lái, nhưng hiện mỗi xe chỉ có 1 lái, thời gian di chuyển tăng từ 48 giờ lên 72-96 giờ. Tại một số kho, cảng, lái xe phải đảm nhiệm 2-3 xe, gây tắc nghẽn.
Ngoài ra, nhiều lái xe vi phạm bị phạt quá cao (2-3 tháng lương) và bị trừ điểm bằng lái, dẫn đến bỏ việc không báo trước, khiến chủ xe phải chịu phạt và bị từ chối kiểm định. Tình trạng thiếu hụt kéo dài gần 2 năm, nguồn bổ sung thay thế lại thiếu hụt. Độ tuổi trung bình của lái xe hạng FC cũ là 28-30 tuổi, nay đã già hóa lên 45-50 tuổi. Nếu không có lực lượng kế cận, trong 3-5 năm tới, lái xe hạng CE và D sẽ giảm báo động, doanh nghiệp có nguy cơ dừng hoạt động, phá sản, đứt gãy chuỗi vận tải đường bộ, ảnh hưởng đến logistics và cung ứng hàng hóa, hành khách quốc gia.
Kiến nghị giải pháp
Ông Nguyễn Văn Quyền cho biết, Hiệp hội đã kiến nghị Bộ Xây dựng báo cáo Chính phủ, Quốc hội điều chỉnh quy định bất cập về nguồn nhân lực lái xe hạng CE và D. Cụ thể, cần rà soát, lược bỏ biển báo phản tác dụng; điều chỉnh biển R.420 theo thời gian trong ngày, chỉ đặt tại khu vực có dân cư sống bám mặt đường. Đồng thời, đề nghị bổ sung cơ chế phát triển nguồn nhân lực vào Đề án “Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, định hướng đến năm 2050” và tổ chức hội thảo, đối thoại với doanh nghiệp để tìm giải pháp tháo gỡ kịp thời.
