Sáng 16/6, tại trụ sở Báo Nhân Dân đã diễn ra Tọa đàm “Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ - Mệnh lệnh từ trái tim”. Chương trình có sự góp mặt của các khách mời: Đại tá Lê Văn Sơn, Phó Cục trưởng Cục Chính sách-Xã hội (Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam), Phó Chánh văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; bà Vũ Ngọc Thủy, Phó Cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ); Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam).
Trên dải đất Việt Nam, chiến tranh đã lùi xa hơn 50 năm, nhưng nỗi đau vẫn còn đó. Gần 1,2 triệu người con ưu tú đã ngã xuống vì tự do, độc lập và thống nhất đất nước. Đến nay, khoảng 175.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt; khoảng 300.000 hài cốt đã được quy tập nhưng chưa xác định danh tính. Thông tin về liệt sĩ ngày càng mai một, hài cốt hòa vào lòng đất, khó lấy mẫu ADN, khiến việc thu thập thông tin và xác định danh tính gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, việc chạy đua với thời gian để tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính các liệt sĩ cần được thực hiện với tất cả tấm lòng và trách nhiệm.
Chiến dịch 500 ngày đêm
Xuất phát từ truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa”, từ mong muốn của thân nhân liệt sĩ và nhân dân, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2027), Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã được phát động, diễn ra từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027.
Chia sẻ về ý nghĩa của Chiến dịch, bà Vũ Ngọc Thủy cho biết, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm chỉ đạo. Nhiều liệt sĩ đã được tìm thấy, trả lại danh tính và đưa về với gia đình, quê hương. Tuy nhiên, kết quả vẫn còn hạn chế do khó khăn về cơ chế, tiến độ thông tin. Bà nhấn mạnh: “Chưa bao giờ chúng ta có một đợt huy động tổng lực lớn như thế này. Chiến dịch huy động tất cả lực lượng từ Trung ương đến địa phương, quốc phòng, công an, khoa học, giám định… Đây là sự kiện mang tính lịch sử”. Chiến dịch thể hiện sự tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với các anh hùng liệt sĩ, đồng thời tập trung ứng dụng khoa học công nghệ để xác định danh tính, giảm bớt nỗi đau cho thân nhân.
Mục tiêu của Chiến dịch
Đại tá Lê Văn Sơn nhấn mạnh: “Chiến dịch này là đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, thể hiện trách nhiệm, tình cảm và sự tri ân của cả dân tộc”. Chiến dịch đặt ra 5 mục tiêu: tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; lấy mẫu hài cốt đối với khoảng 230.000 mộ chưa xác định danh tính; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu; xây dựng cơ sở dữ liệu gene thân nhân; đẩy mạnh rà phá bom mìn tại các địa bàn trọng điểm như Vị Xuyên (Tuyên Quang), Lào Cai, Lạng Sơn. Ông hy vọng chiến dịch sẽ tạo bước đột phá trong công tác này.
Đại tá Lê Văn Sơn cũng cho biết, đến nay đã tìm kiếm, quy tập được hơn 1.075.000 mộ liệt sĩ. Riêng giai đoạn 2021-2025, đã tìm kiếm, quy tập được 6.959 hài cốt, trong đó 3.122 trong nước, 938 tại Lào và 2.899 tại Campuchia. Tuy nhiên, hiện còn khoảng 175.000 hài cốt cần tìm kiếm và 230.000 mộ chưa xác định thông tin. Khó khăn do chiến tranh ác liệt, nhân chứng già yếu, địa hình thay đổi, bom mìn còn sót lại. Thời gian tới, Ban Chỉ đạo quốc gia sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, bao gồm hoàn thiện hồ sơ, rà phá bom mìn, tăng cường lực lượng, mở rộng hợp tác quốc tế và ứng dụng công nghệ thông tin.
Kết quả bước đầu
Từ đầu Chiến dịch đến nay, đã tìm kiếm, quy tập được 1.150 hài cốt liệt sĩ (226 trong nước, 139 tại Lào, 745 tại Campuchia và 3 mộ tập thể tại Tuyên Quang). Về rà phá bom mìn, Bộ Quốc phòng đã thành lập 360 đội với gần 5.000 người, rà phá được 4.076,6 ha/22.725 ha (đạt 17,94%), riêng vùng lõi Vị Xuyên đạt 44,72%. Về lấy mẫu hài cốt, 34 tỉnh, thành đã thành lập gần 300 tổ, đội với hơn 3.700 người, đang đẩy mạnh lấy mẫu trên diện rộng.
Ứng dụng công nghệ ADN
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phí Quyết Tiến cho biết, Viện Sinh học đã nghiên cứu phát triển công nghệ giám định ADN, đặc biệt là công nghệ NGS-SNP phân tích các điểm di truyền đơn nucleotide. Khi thử nghiệm tại Nghĩa trang Trường Lĩnh (Cao Bằng), tỷ lệ tách chiết ADN đạt tiêu chuẩn giám định lên tới 87,3%, cao gấp bốn lần so với công nghệ cũ (chỉ đạt 22%). Công nghệ mới đã giúp xác định hai trường hợp thân nhân phù hợp với dữ liệu ADN của liệt sĩ. Công trình được vinh danh là một trong 10 sự kiện khoa học và công nghệ tiêu biểu năm 2025. Ông khẳng định, khoa học công nghệ đang mở ra nhiều triển vọng trong xác định danh tính liệt sĩ.
