Slovakia sẽ yêu cầu Liên minh châu Âu (EU) bồi thường cho số vũ khí mà nước này đã viện trợ cho Ukraine, Thủ tướng Robert Fico tuyên bố.
Lý do đòi bồi thường
Trong một video đăng trên Facebook hôm 14/6, ông cáo buộc chính phủ tiền nhiệm đã không trung thực về thỏa thuận viện trợ này. Ông Fico đã chấm dứt mọi hoạt động viện trợ quân sự và chuyển giao vũ khí do nhà nước tài trợ cho Ukraine sau khi lên nắm quyền vào năm 2023. Ông lập luận rằng chính phủ của người tiền nhiệm Eduard Heger đã khiến Slovakia “gần như trần trụi hoàn toàn về năng lực phòng thủ” khi chuyển giao các tiêm kích và hệ thống phòng không cho Ukraine.
Trong năm đầu tiên sau khi xung đột Ukraine leo thang vào năm 2022, nội các của ông Heger đã phê duyệt việc chuyển giao hàng chục xe tăng và xe chiến đấu bộ binh thời Liên Xô cho Ukraine. Số khí tài được viện trợ còn bao gồm các tiêm kích MiG-29 và hệ thống tên lửa phòng không S-300 do Liên Xô sản xuất. Theo Viện Kinh tế Thế giới Kiel của Đức, Bratislava đã bàn giao cho Kiev số trang thiết bị quân sự trị giá khoảng 700 triệu euro (809,8 triệu USD) trong giai đoạn 2022-2023.
Tuyên bố tại hội nghị thượng đỉnh EU
“Ở Brussels, tôi sẽ nêu vấn đề bồi thường cho số trang thiết bị quân sự đã được viện trợ cho Ukraine”, ông Fico nói hôm 14/6, đề cập tới hội nghị thượng đỉnh EU dự kiến diễn ra vào tuần tới.
Theo thỏa thuận được chính phủ của ông Heger ký kết, số vũ khí viện trợ sẽ được thay thế bằng khí tài do phương Tây sản xuất, đặc biệt là từ Đức. Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Slovakia cho rằng thỏa thuận này không thỏa đáng vì Berlin chỉ cam kết thay thế khoảng một nửa số trang bị đã được chuyển cho Ukraine.
Quan điểm trung lập của ông Fico
Ông Fico từ lâu đã duy trì quan điểm trung lập, không đồng tình với lập trường của Brussels đối với Moscow, bao gồm viện trợ quân sự cho Ukraine và các lệnh trừng phạt nhằm vào Nga. Ông là nhà lãnh đạo EU duy nhất tham dự lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng tại Moscow năm nay, nơi ông cảnh báo về nguy cơ xuất hiện một “bức màn sắt mới” và kêu gọi khôi phục đối thoại giữa các bên.
Ông cũng nhiều lần cho rằng các chính sách của EU chống lại Moscow đang gây tổn hại cho chính khối này, buộc các nước thành viên phải đối mặt với giá năng lượng cao sau khi các lệnh trừng phạt làm gián đoạn nguồn cung dầu và khí đốt từ Nga.
Đơn kiện lệnh cấm năng lượng Nga
Hồi cuối tháng 4, Slovakia xác nhận đã đệ đơn khiếu nại nhằm thách thức lệnh cấm của Liên minh châu Âu đối với việc nhập khẩu khí đốt Nga lên Tòa án Công lý châu Âu tại Luxembourg. EU đã thông qua quy định Repower EU vào tháng 1, theo đó sẽ dần loại bỏ việc nhập khẩu khí đốt tự nhiên từ Nga chậm nhất vào tháng 11/2027.
Tới nay, Slovakia vẫn là 1 trong 2 quốc gia EU phụ thuộc nhiều nhất vào năng lượng từ Nga, ngoài Hungary. Tổ chức nghiên cứu năng lượng Center for Research on Energy and Clean Air cho biết Bratislava vẫn nhận tới 86% dầu từ Moscow vào năm 2025.
Đơn kiện lập luận rằng lệnh cấm năng lượng chỉ có thể được thực hiện thông qua cơ chế trừng phạt, vốn đòi hỏi sự đồng thuận của tất cả lãnh đạo EU. Trong khi đó, quy định Repower EU được thông qua như một quyết định chính sách thương mại nên chỉ cần đa số đủ điều kiện.
