Sách lậu đang là vấn nạn nhức nhối trên thị trường xuất bản Việt Nam, với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Phó cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Đinh Tiến Dũng đã chia sẻ những khó khăn trong công tác chống in lậu, khi các đối tượng vi phạm lợi dụng công nghệ và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.
Thực trạng sách lậu: Phân mảnh và tinh vi
Theo ông Đinh Tiến Dũng, hoạt động in lậu không còn gói gọn trong một địa phương mà diễn ra theo chuỗi, với các công đoạn được phân tán. Mỗi cuốn sách lậu được chia thành nhiều tay sách, in ở các tỉnh khác nhau, sau đó tập kết về một nơi để ráp nối rồi tiếp tục phân tán đi khắp cả nước. Các đối tượng còn lợi dụng các khu công nghiệp, nơi cơ quan chức năng khó kiểm tra, để che giấu hành vi vi phạm.
Việc bắt quả tang các cơ sở in lậu gặp nhiều trở ngại. Ông Dũng kể lại có vụ thu giữ hàng chục tấn giấy nghi phục vụ in lậu, nhưng đối tượng biện minh rằng giấy được dùng cho nhiều mục đích khác, buộc cơ quan chức năng phải trả lại tang vật. Ngoài ra, các shipper giao sách lậu thường không dẫn đến được cơ sở in, khiến việc truy gốc gặp khó khăn.
Một chiêu trò khác là phát tán PDF miễn phí trên mạng, thu lợi gián tiếp từ quảng cáo, gây khó khăn trong việc xác định thiệt hại và truy cứu trách nhiệm hình sự. Các website lậu hoạt động như "rắn nhiều đầu", khi bị chặn lại chuyển sang tên miền khác, cùng với việc phát tán ẩn danh khiến công tác truy vết mất nhiều thời gian.
Thách thức trong xử lý và phối hợp liên ngành
Ông Đinh Tiến Dũng nhấn mạnh công tác phối hợp liên ngành còn nhiều bất cập. Việc xử lý hành chính đòi hỏi văn bản qua lại giữa các bộ, ngành, mất thời gian, trong khi các website lậu đã có thể tiếp cận hàng triệu độc giả. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 có hiệu lực từ tháng 4 năm 2026 đã có những quy định mới về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, nhưng cần quy trình xử lý cụ thể và thời hạn rõ ràng để luật đi vào thực tiễn.
Về mức xử phạt, ông Dũng thừa nhận mức phạt hành chính tối đa 20 triệu đồng là quá nhẹ so với lợi nhuận hàng tỷ đồng từ sách lậu. Bộ luật Hình sự quy định mức phạt tối đa 3 tỷ đồng, nhưng việc áp dụng còn hạn chế. Cục Xuất bản sẽ tiếp tục tham mưu để đưa các khái niệm rõ ràng hơn về in lậu vào luật, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu toàn ngành để nắm bắt tình hình nhanh chóng.
Phó cục trưởng cũng đề xuất tăng cường kiểm tra đột xuất, hóa trang, mật phục thay vì kiểm tra theo kế hoạch, vì kế hoạch thường bị đối tượng biết trước và tẩu tán tang vật. Lực lượng công an, bao gồm A03, C06, C03 và A05, sẵn sàng phối hợp để xâm nhập các nhóm kín bán sách lậu trên mạng.
Thiệt hại vượt trên những con số
Thiệt hại từ sách lậu là rất lớn. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hiện 42 triệu bản sách giả từ năm 2010 đến nay, với 16.000 tấn vật tư in lậu bị thu giữ. Chỉ trong bảy tháng gần đây, đơn vị này phối hợp thu giữ khoảng 160.000 bản sách lậu.
Nhà phát hành Nhã Nam ghi nhận "kỷ lục" khi cuốn sách Họ và Tên bị phát tán PDF chỉ sau ba ngày ra mắt. Giám đốc Kế hoạch - Sản xuất của Nhã Nam, ông Nguyễn Xuân Minh, cho biết một cuốn sách bán chạy ngoài thị trường chỉ vài chục nghìn bản, nhưng trên mạng có tới 12.000 lượt tải lậu. Nếu 10% trong số đó mua sách thật, đơn vị đã có thêm 12.000 độc giả, trong khi ấn bản đầu chỉ khoảng 2.000-3.000 bản. Thiệt hại kinh tế là khổng lồ, chưa kể ảnh hưởng đến động lực làm sách, niềm tin độc giả và bị đối tác nước ngoài ép giá bản quyền.
Ông Đinh Tiến Dũng kêu gọi cần làm nhiều vụ điểm để răn đe, đồng thời mong muốn cơ chế phối hợp liên ngành nhanh, kịp thời để chống vi phạm bản quyền hiệu quả hơn.
