Quốc hội thảo luận Luật Hộ tịch sửa đổi: Siết quy định về quốc tịch và hộ tịch quốc tế
Sáng ngày 11 tháng 4, trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội Việt Nam đã tiến hành thảo luận tại hội trường về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi). Phiên thảo luận tập trung vào việc siết chặt các quy định liên quan đến hộ tịch, đặc biệt là những vấn đề phức tạp như quốc tịch và hộ tịch được giải quyết tại nước ngoài.
Phân định rõ thẩm quyền giữa luật thủ tục và luật nội dung
Tham gia đóng góp ý kiến, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Ngọc (đoàn Thành phố Đà Nẵng) nhấn mạnh rằng Luật Hộ tịch chủ yếu là một luật về thủ tục, trong khi nhiều nội dung thông tin hộ tịch lại được quy định chi tiết trong các luật nội dung khác. Chẳng hạn, vấn đề quốc tịch được điều chỉnh bởi Luật Quốc tịch Việt Nam, các vấn đề hôn nhân gia đình thuộc phạm vi Luật Hôn nhân và Gia đình, và nhiều quyền nhân thân khác được quy định trong Bộ luật Dân sự.
Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc chỉ ra rằng quốc tịch là một phạm trù pháp lý và chính trị phức tạp, phụ thuộc nhiều vào chính sách của từng quốc gia. Luật Quốc tịch Việt Nam đã quy định rất cụ thể về trình tự, thủ tục để một người có được hoặc nhập quốc tịch Việt Nam, trong đó đòi hỏi phải có quyết định của Chủ tịch nước. Do đó, nếu công tác hộ tịch không được thực hiện một cách thận trọng, việc xác nhận quốc tịch trong hộ tịch có thể vô tình làm vô hiệu hóa các quy định pháp luật hiện hành về quốc tịch.
Vì vậy, đại biểu đề xuất rằng dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) cần khẳng định rõ ràng việc đăng ký hoặc ghi lại thông tin về quốc tịch phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Quốc tịch. Tương tự, các vấn đề liên quan đến hôn nhân gia đình, chẳng hạn như việc công nhận hôn nhân đã được giải quyết tại cơ quan nước ngoài, cũng phải căn cứ vào Luật Hôn nhân và Gia đình. Đối với các quyền nhân thân khác, Bộ luật Dân sự đã có những quy định đầy đủ.
Kiến nghị sửa đổi các điều khoản cụ thể
Với quan điểm trên, Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc cho rằng nên bỏ khoản 3 Điều 29, quy định về việc ưu tiên áp dụng Luật Hộ tịch khi các luật khác có quy định khác. Ông cũng đề xuất chỉnh sửa Điều 21 về việc ghi lại các việc hộ tịch đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền nước ngoài. Theo ông, mặc dù tên điều khoản là "ghi vào sổ hộ tịch việc hộ tịch đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài", nhưng tại khoản 1a cần được điều chỉnh lại để đảm bảo đúng mục đích.
Ông giải thích rằng, trên thực tế, việc ghi lại một sự kiện hộ tịch đã được giải quyết ở nước ngoài nên tập trung vào việc xác nhận đăng ký hộ tịch của công dân Việt Nam, tức là quốc tịch đã được xác định trước khi tiến hành thủ tục hộ tịch. Tuy nhiên, dự thảo luật hiện nay lại quy định việc xác nhận lại quốc tịch đồng thời khi ghi lại, điều này có thể dẫn đến sự chồng chéo và nhầm lẫn. "Một lần nữa tôi cho rằng những vấn đề quốc tịch là vấn đề của Luật Quốc tịch chứ không phải luật này, do đó, không nên quy định theo cách như vậy", đại biểu nhấn mạnh.
Ngoài ra, ông cũng đề nghị sửa đổi Điều 8 khoản 3, liên quan đến nguyên tắc áp dụng. Nguyên tắc thống nhất là một sự kiện hộ tịch chỉ được đăng ký một lần, nhưng việc thêm cụm từ "tại cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam" có thể dẫn đến những hệ quả không mong muốn. Ông cho rằng nguyên tắc này cần được áp dụng cả đối với trường hợp đã đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền nước ngoài, vì lúc này cơ quan nhà nước chỉ ghi lại việc hộ tịch đã được giải quyết, chứ không phải đăng ký lại hay làm mới.
Thách thức trong đăng ký hộ tịch tại cơ quan đại diện nước ngoài
Về việc đăng ký hộ tịch tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, được quy định tại Điều 22 và 23, đại biểu bày tỏ sự đồng tình với cách tiếp cận hiện nay, coi các cơ quan này có chức năng tương tự như Ủy ban nhân dân cấp xã trong công tác hộ tịch, nhưng với những đặc thù riêng. Tuy nhiên, ông chỉ ra rằng các quy định trong dự thảo còn khá chung chung.
Chẳng hạn, Điều 22 quy định cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài có thẩm quyền thực hiện các công việc hộ tịch, nhưng việc xác định rõ thẩm quyền cụ thể giữa các đại sứ quán và tổng lãnh sự quán trên cùng một địa bàn vẫn còn là một vấn đề cần được làm rõ. Đồng thời, tại Điều 23, điều kiện và tiêu chuẩn của cán bộ làm công tác hộ tịch trong nước được đặt ra khá cao và chuẩn hóa, trong khi viên chức ngoại giao, lãnh sự có thể không đáp ứng được các yêu cầu tương tự do đặc thù công việc.
Do đó, đại biểu kiến nghị rằng riêng hai điều khoản này nên được giao cho Chính phủ quy định chi tiết, nhằm đảm bảo chất lượng công việc phù hợp với điều kiện thực tế tại nước ngoài.
Bộ trưởng Tư pháp đồng tình và cam kết rà soát
Giải trình làm rõ ý kiến của Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, hộ tịch quốc gia Việt Nam được giải quyết tại cơ quan thẩm quyền nước ngoài trong những trường hợp có xung đột pháp luật. Ví dụ, một số nước có thể công nhận hôn nhân đồng tính, nhưng pháp luật Việt Nam hiện hành không công nhận, do đó việc ghi vào sổ hộ tịch như thế nào cần được xem xét cẩn trọng.
Bộ trưởng hoàn toàn thống nhất với đề xuất của đại biểu rằng các vấn đề về hộ tịch, hôn nhân gia đình, và quyền nhân thân phải được giải quyết theo quy định của luật nội dung. "Luật Hộ tịch không thể thay thế được quyết định ai có quốc tịch Việt Nam, mà quyết định đó phải tuân theo Luật Quốc tịch và dựa trên quyết định của cơ quan có thẩm quyền", Bộ trưởng nhấn mạnh.
Ông cam kết sẽ rà soát lại dự thảo luật để quy định chặt chẽ hơn, đặc biệt là trong việc xác định những trường hợp cần giao Chính phủ quy định chi tiết, nhằm đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong công tác hộ tịch, đồng thời tránh những xung đột pháp lý không đáng có.
