Chiều 23/4, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý với 494/494 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 98,80% tổng số đại biểu Quốc hội. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.
Tiếp thu và hoàn thiện dự thảo Luật
Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật trước khi Quốc hội bấm nút, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo Luật được hoàn thiện trên cơ sở lấy người được trợ giúp pháp lý làm trung tâm, bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân, đặc biệt đối với các nhóm yếu thế trong xã hội. 100% đại biểu Quốc hội có mặt tán thành thông qua Luật.
Nâng cao chất lượng và trách nhiệm
Luật nhằm nâng cao chất lượng, tính chuyên nghiệp của đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý; tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý.
Mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý
Về diện người được trợ giúp pháp lý, Luật đã bổ sung nhóm người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại nhằm bảo đảm tốt hơn quyền được trợ giúp pháp lý trong tố tụng hình sự. Bên cạnh đó, việc xác định diện người được trợ giúp pháp lý cần dựa trên các chính sách xã hội cơ bản (giảm nghèo, ưu đãi người có công, chính sách dân tộc...), đồng thời phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước.
Luật cũng quy định rõ tiêu chí, điều kiện áp dụng đối với từng nhóm đối tượng, bảo đảm tính minh bạch và khả thi. Đồng thời, bổ sung quy định mở người được trợ giúp pháp lý khác theo quy định của pháp luật để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với yêu cầu thực tiễn trong từng giai đoạn.
Giữ nguyên lĩnh vực trợ giúp pháp lý
Liên quan đến lĩnh vực trợ giúp pháp lý, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, Chính phủ đề nghị giữ quy định của Luật hiện hành, không mở rộng trợ giúp pháp lý sang lĩnh vực kinh doanh, thương mại nhằm bảo đảm đúng bản chất của trợ giúp pháp lý là chính sách an sinh xã hội, tập trung hỗ trợ các đối tượng yếu thế trong các lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền cơ bản của con người như dân sự, hình sự, hành chính. Đồng thời, việc không mở rộng sang lĩnh vực kinh doanh, thương mại cũng phù hợp với điều kiện nguồn lực của Nhà nước và thực tế hiện nay doanh nghiệp đã được thụ hưởng nhiều chính sách hỗ trợ pháp lý và ưu đãi khác.
Siết chặt tiêu chuẩn bổ nhiệm trợ giúp viên pháp lý
Về bổ nhiệm, miễn nhiệm, cấp và thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý, theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, trên cơ sở ý kiến đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng siết chặt hơn tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm trợ giúp viên pháp lý nhằm nâng cao chất lượng, phòng ngừa rủi ro liên quan đến phẩm chất đạo đức.
Cụ thể, bổ sung các trường hợp không được bổ nhiệm, cấp thẻ đối với người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc, người đã bị kết án mà chưa được xóa án tích về tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, rất nghiêm trọng do vô ý hoặc tội phạm ít nghiêm trọng do cố ý.
Về căn cứ miễn nhiệm, dự thảo Luật rút ngắn thời gian không tham gia tố tụng từ 02 năm xuống 12 tháng; sửa đổi quy định về hình thức kỷ luật làm căn cứ miễn nhiệm theo hướng chặt chẽ hơn. Đồng thời, bổ sung cơ chế miễn nhiệm đương nhiên và thẻ trợ giúp viên pháp lý không còn giá trị khi trợ giúp viên pháp lý nghỉ hưu, thôi việc hoặc chuyển công tác, nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Quy định về cộng tác viên trợ giúp pháp lý
Về cộng tác viên trợ giúp pháp lý, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã làm rõ điều kiện đối với cộng tác viên trợ giúp pháp lý theo hướng giảm yêu cầu về thời gian kinh nghiệm đối với một số đối tượng có trình độ chuyên môn cao (như chuyên viên chính trở lên và viên chức hạng I, hạng II đang làm công tác pháp luật); đồng thời, quy định phạm vi hoạt động của cộng tác viên trợ giúp pháp lý chỉ bao gồm tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng, không tham gia tố tụng, nhằm bảo đảm phù hợp với trình độ, kinh nghiệm và thống nhất với quy định của pháp luật tố tụng hiện hành.
