Quốc Hội Thảo Luận Sửa Đổi Luật Công Chứng: Hướng Tới Giảm Gánh Nặng Chi Phí
Sáng ngày 9 tháng 4, trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đã tiến hành thảo luận tại tổ về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Trọng tâm của cuộc thảo luận xoay quanh việc thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng, nhằm mục tiêu giảm thiểu chi phí cho xã hội và tăng cường tính minh bạch trong hệ thống pháp luật.
Thu Hẹp Phạm Vi Bắt Buộc: Bước Tiến Theo Xu Hướng Thế Giới
Một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo Luật là quy định theo hướng thu hẹp đáng kể phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng. Đồng thời, dự thảo cũng mở rộng kịp thời phạm vi các giao dịch được công chứng tự nguyện, khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về hạ tầng kỹ thuật, hệ thống cơ sở dữ liệu và các yêu cầu khác. Tại khoản 1 Điều 3, dự thảo Luật quy định rõ ràng: “Giao dịch phải công chứng là giao dịch được luật quy định phải công chứng, bao gồm giao dịch mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, góp vốn, thế chấp có đối tượng là bất động sản giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với tổ chức không hoạt động kinh doanh bất động sản, di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ và các giao dịch khác có tính chất quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao”.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đã đánh giá cao việc Chính phủ tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc thu hẹp phạm vi các hợp đồng và giao dịch bắt buộc phải công chứng. Ông phân tích rằng xu hướng toàn cầu hiện nay là chuyển mạnh sang hình thức công chứng tự nguyện. Tại Việt Nam, tình trạng lạm dụng các nghị định và thông tư để quy định bắt buộc công chứng đã gây ra không ít khó khăn cho người dân. Dự thảo Luật lần này thiết lập hai giới hạn quan trọng:
- Thứ nhất, giao dịch bắt buộc công chứng phải được quy định cụ thể trong Luật, không giao cho các văn bản dưới luật.
- Thứ hai, tập trung vào các giao dịch liên quan đến bất động sản và các đối tượng cần được bảo vệ đặc biệt, như người yếu thế và người khuyết tật.
Theo đại biểu, cách thiết kế này không chỉ giúp minh bạch hóa pháp luật mà còn giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho các tổ chức và cá nhân. Ông cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với việc đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động công chứng, nhằm giảm tải cho bộ máy nhà nước, tiết kiệm kinh phí và tận dụng nguồn nhân lực chất lượng cao từ các cán bộ đã nghỉ hưu theo chế độ.
Ý Kiến Đa Chiều Từ Các Đại Biểu: Từ Chi Tiết Hóa Đến Nguyên Tắc Chung
Đại biểu Lê Minh Nam, đại diện Đoàn thành phố Cần Thơ, cho rằng việc liệt kê cụ thể các loại giao dịch như mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, thế chấp... giúp xác định rõ ràng phạm vi công chứng bắt buộc, tạo thuận lợi cho tổ chức và cá nhân. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng việc quy định quá chi tiết trong Luật có thể dẫn đến xung đột với các luật khác như Luật Nhà ở, Luật Đất đai, và Luật Kinh doanh bất động sản trong quá trình áp dụng.
Đại biểu đề xuất rằng, để bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn, Luật nên quy định theo hướng nguyên tắc chung. Các đối tượng và giao dịch cụ thể nên được giao cho Chính phủ quy định, qua đó bảo đảm tính thống nhất và giảm thiểu khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Cân Nhắc Mở Rộng Có Trọng Điểm Và Thống Nhất Thuật Ngữ
Đại biểu Trần Văn Đăng, đại diện Đoàn Bắc Ninh, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo xem xét việc sử dụng đồng thời các thuật ngữ “mua bán” và “chuyển nhượng”. Ông phân tích rằng, về bản chất, cả hai khái niệm này đều là hình thức chuyển giao quyền sở hữu, sử dụng tài sản. Do đó, đại biểu đề nghị thống nhất sử dụng một thuật ngữ duy nhất là “giao dịch chuyển nhượng”.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải giao cho Chính phủ quy định cụ thể đối với “các giao dịch khác có tính chất quan trọng”, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao. Ông cảnh báo: “Nếu chỉ dừng lại như dự thảo Luật thì trong quá trình áp dụng Luật sẽ không thể có cơ sở như thế nào để xác định những giao dịch nào có tính chất quan trọng, như thế nào là mức độ an toàn pháp lý cao... Nếu không có quy định cụ thể, sẽ dẫn đến tình trạng áp dụng Luật một cách tùy tiện, tùy nghi trong thực tế”.
Đề Xuất Mở Rộng Phạm Vi Bắt Buộc Với Trọng Tâm Rõ Ràng
Ở một góc độ khác, đại biểu Trần Hoài Nam, đại diện Đoàn Cà Mau, ví công chứng viên như “thẩm phán phòng ngừa” và kiến nghị cần mở rộng phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng, nhưng phải có trọng tâm, trọng điểm, tránh tình trạng tràn lan hoặc lấn sân sang thẩm quyền của các cơ quan Nhà nước khác.
Cụ thể, đại biểu đề xuất bổ sung các loại giao dịch mang tính chất quan trọng và tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý vào danh mục bắt buộc công chứng, bao gồm:
- Các giao dịch liên quan đến tài sản phải đăng ký quyền sở hữu.
- Các giao dịch có yếu tố nước ngoài.
- Các giao dịch liên quan đến nhóm đối tượng yếu thế như trẻ em, người cao tuổi, người mất năng lực hành vi dân sự.
Đại biểu lý giải rằng đây là những giao dịch tiềm ẩn rủi ro cao và cần có điều kiện chặt chẽ về chủ thể tham gia, vì liên quan đến lợi ích công cộng và nhóm người yếu thế. Bên cạnh các giao dịch bắt buộc, đại biểu Trần Hoài Nam cũng đề nghị bổ sung quy định rõ ràng tại Khoản 2 Điều 3 về việc thực hiện công chứng theo yêu cầu của người dân và doanh nghiệp đối với các giao dịch dân sự, thương mại khác. Việc luật hóa nội dung này, theo ông, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể được tự do lựa chọn công chứng, giúp giảm chi phí gián tiếp và phù hợp với nguyên tắc tự do giao dịch, đồng thời khuyến khích công chứng như một dịch vụ pháp lý hỗ trợ thiết thực.
