Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 281/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Một trong những nội dung nổi bật là đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền xử phạt cho chính quyền cơ sở và lực lượng kiểm tra chuyên ngành.
Thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã tăng gấp 50 lần
Theo quy định mới, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 250 triệu đồng, đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 3 tháng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả. So với Nghị định 123/2024, mức phạt tiền tối đa của Chủ tịch UBND cấp xã đã tăng từ 5 triệu đồng lên 250 triệu đồng, tương đương gấp 50 lần.
Mở rộng thẩm quyền cho lực lượng kiểm tra chuyên ngành
Nghị định cũng mở rộng đáng kể thẩm quyền của lực lượng kiểm tra chuyên ngành đất đai. Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành do Cục trưởng Cục Quản lý đất đai thành lập, Trưởng đoàn kiểm tra do Thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao nhiệm vụ kiểm tra thành lập, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường được quyền phạt tiền đến 400 triệu đồng, thay vì 50 triệu đồng như trước. Các chức danh này cũng được bổ sung thẩm quyền tịch thu giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung hoặc giấy tờ giả đã sử dụng trong quá trình sử dụng đất; đồng thời được đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn đến 3 tháng.
Mức phạt tối đa lên tới 500 triệu đồng
Đối với Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường thành lập, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai và Thủ trưởng các đơn vị thuộc Bộ được giao nhiệm vụ kiểm tra, mức phạt tối đa được quy định lên tới 500 triệu đồng, kèm theo các thẩm quyền xử phạt bổ sung tương tự.
Quy định về thẩm quyền của lực lượng Công an
Nghị định 281/2026 cũng quy định rõ thẩm quyền xử phạt của các chức danh thanh tra thuộc lực lượng Công an nhân dân và các chức danh Công an đối với một số hành vi vi phạm trong sử dụng đất an ninh theo quy định của pháp luật.
Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đất đai
Bên cạnh việc phân cấp mạnh về thẩm quyền xử phạt, Nghị định 281/2026 còn bổ sung nhiều quy định nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đất đai như bổ sung nguyên tắc xác định hành vi vi phạm, hoàn thiện các biện pháp khắc phục hậu quả, làm rõ cách xác định số lợi bất hợp pháp và bổ sung trường hợp không xử phạt đối với một số hành vi không đăng ký biến động đất đai. Nghị định quy định đặc khu được công nhận là đô thị sẽ áp dụng thẩm quyền xử phạt như phường; các đặc khu còn lại áp dụng như xã. Trường hợp vợ chồng cùng có quyền sử dụng đất thì việc xử phạt được áp dụng như đối với một cá nhân.
Tác động của việc phân cấp thẩm quyền
Theo đánh giá, việc mở rộng thẩm quyền cho cấp xã và lực lượng kiểm tra chuyên ngành sẽ góp phần rút ngắn quy trình xử lý vi phạm, tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về đất đai trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương đã được sắp xếp, tinh gọn. Nghị định có hiệu lực từ ngày 31/8.
